نشریه آیین حکمرانی

نشریه آیین حکمرانی

الزامات حکمرانی کارآمد در تحقق سیاست‌های کلی تأمین اجتماعی اسلامی (در پرتو تحلیل سیاست‌های کلی ابلاغی رهبری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیارگروه فقه و مبانی حقوق اسلامی،دانشگاه پیام نور ،تهران، جمهوری اسلامی ایران.
2 دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، جمهوری اسلامی ایران.
چکیده
تأمین اجتماعی به‌عنوان یکی از ارکان بنیادین عدالت اجتماعی و رفاه عمومی در جوامع معاصر، نیازمند حکمرانی کارآمد و نظام‌مند است. پژوهش پیش رو، با هدف استخراج الزامات حکمرانی کارآمد از متن سیاست‌های کلی تأمین اجتماعی ابلاغی مقام معظم رهبری (1401) به‌عنوان یک سند بالادستی راهبردی برای تحول نظام حکمرانی این حوزه انجام شده است. مسئله اصلی این است که باوجود ابلاغ این سیاست‌ها، تحقق اهداف آن، نیازمند شناسایی الزاماتی است که گذار از مدیریت جزیره‌ای کنونی به حکمرانی یکپارچه را ممکن سازد. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی، متن سیاست‌های یادشده را بررسی و الزامات مذکور را استخراج کرده است. دستاوردهای مهم نشان می‌دهد که حکمرانی کارآمد در تأمین اجتماعی، بر پایه شش الزام کلیدی است: الزام نهادی (ایجاد سازوکار فرابخشی برای هماهنگی)، الزام شفافیت (شفافیت مالی و عملکردی صندوق‌ها)، الزام عدالت (رفع تبعیض و توانمندسازی)، الزام پایداری (تأمین منابع پایدار و رعایت تعهدات بین‌نسلی)، الزام مشارکت (بهره‌گیری از ظرفیت‌های مردمی) و الزام ارزیابی (تهیه پیوست تأمین اجتماعی برای طرح‌های کلان). نتیجه نهایی آن است که اجرای موفق این سیاست‌ها، نیازمند عزم هماهنگ قوای سه‌گانه برای تدوین قوانین لازم، ایجاد نهادهای کارآمد و تضمین نظارت مستمر است تا از این رهگذر بتوان به نظام تأمین اجتماعی جامع، عادلانه و پایدار دست یافت. جستار پیش رو، چهارچوبی عملیاتی برای سیاست‌گذاران و مجریان فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Requirements of Effective Governance for Realizing the General Policies of Islamic Social Protection(In Light of an Analysis of the General Policies Communicated by the Supreme Leadership)

نویسندگان English

Mansoureh Arjomandi Fard 1
Ali Mohammadian 2
1 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Payam Noor University, Tehran, I. R. Iran.
2 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Bozorgmehr University of Qaenat, Qaen,, I. R. Iran.
چکیده English

Social protection, as one of the fundamental pillars of social justice and public welfare in contemporary societies, requires effective and systematic governance. The present study was conducted with the aim of extracting the requirements of effective governance from the text of the General Policies of Social Protection communicated by the Supreme Leadership (1401/2022) as a strategic upstream document for transforming the governance system in this field. The central issue is that, despite the issuance of these policies, the realization of their objectives requires the identification of requirements that can enable the transition from the current fragmented management system to integrated governance. Using the qualitative content analysis method, this study examines the text of the aforementioned policies and extracts these requirements. The major findings indicate that effective governance in social protection is founded upon six key requirements: the institutional requirement (establishing cross-sectoral coordination mechanisms), the transparency requirement (financial and operational transparency of funds), the justice requirement (eliminating discrimination and promoting empowerment), the sustainability requirement (ensuring sustainable resources and observing intergenerational commitments), the participation requirement (utilizing public capacities), and the evaluation requirement (preparing social protection impact assessments for major plans and projects). The final conclusion is that the successful implementation of these policies requires the coordinated commitment of the three branches of government to enact the necessary legislation, establish effective institutions, and ensure continuous oversight, so that a comprehensive, just, and sustainable social protection system may be achieved. The present study provides an operational framework for policymakers and practitioners.

کلیدواژه‌ها English

General Policies of Social Protection
Effective Governance
Governance Requirements
Three Branches of Government
* قرآن کریم
* نهج­البلاغه
اسدی، زاهد (1392). «بررسی نقش آکچوئری در نظام تأمین اجتماعی (باتأکیدبر بیمه‌های اجتماعی)». تأمین اجتماعی. 12 (2 و 3). ص21ـ45.
آقایی، گلزار و دیگران (1403)، «کالای عمومی ملی؛ مطالعه موردی رفاه اجتماعی در ایران و انطباق اسناد بالادستی نظام با تعریف آمارتیا سن از رفاه اجتماعی». پژوهش‌های حقوقی. 23 (60). ص109-138.
بحرانى، محمدسند (1426ق). أسس النظامالسیاسی عند الإمامیة. قم: مکتبة فدک.
پناهی، بهرام (1384). کارکردهای تأمین اجتماعی در ایران: ضرورت‌های برپایی نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. تهران: مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد (1410ق). الصحاح ـ تاج‌اللغة و صحاح‌العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین.
حر عاملی، محمدبن‌حسن (1409ق). وسائل‌الشیعة. قم: مؤسسة آل‌البیت‰.
حسینی، سیدرضا و نصرالله انصاری (1402). «ساختار مطلوب تأمین اجتماعی در اقتصاد اسلامی با تأکید بر نظام چندلایه». معرفت اقتصاد اسلامی. سال 15 (1). ص27ـ48.
حلّى، حسین (1415ق). بحوث فقهیة. قم: مؤسسة المنار.
خالق‌پرست، حسین و دیگران (1396). «تحلیل حقوقی تأمین اجتماعی ایران در پرتو اصول و الگوهای نظام تأمین اجتماعی مطلوب». رفاه اجتماعی. 17 (64). ص9ـ37.
دریجانی، میترا و دیگران (1399). «آسیب‌شناسی اصل شفافیت در قلمرو قانونگذاری کیفری ایران و ارتباط آن با حکمرانی خوب». جامعه‌شناسی سیاسی ایران.  3 (1). ص173ـ208.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دارالعلم.
ستاری‌فر، محمد (1378). «زمینه تاریخی تأمین اجتماعی». تأمین اجتماعی.  1(1). ص30ـ50.
حسینی‌سیستانی، سیدعلی (1422ق). المسائلالمنتخبة. قم: دفتر حضرت آیة‌الله سیستانى.
شکری، نعیم و دیگران (1401). «آسیب‌شناسی ناترازی مالی نظام بازنشستگی ایران با لحاظ بیماری‌های نوپدید و پدیده سالمندی جمعیت». پژوهش‌ها و چشم‌اندازهای اقتصادی.  22 (3). ص1-27.
صاحب‌بن‌عباد، اسماعیل‌بن‌عباد (1414ق). المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتاب.
صدر، سیدمحمدباقر (1420ق). ماوراء الفقه. بیروت: دارالأضواء.
صدر، سیدمحمدباقر (1417ق). اقتصادنا. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
طریحی، فخرالدین (1416ق). مجمع‌البحرین. تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی.
طوسى، محمدبن‌حسن (1407ق). تهذیب‌الأحکام. تهران: دارالکتب‌الإسلامیة.
حلى، حسن‌بن‌یوسف (1414ق). تذکرة‌الفقها. قم: مؤسسة آل‌البیت‰.
عمید زنجانی، عباسعلی (1421ق). فقه سیاسى. 3 جلد. تهران: انتشارات امیر کبیر.
فاضل‌مقداد، مقدادبن‌عبداللّه سیورى (1425ق). کنزالعرفان فی فقه‌القرآن. قم: انتشارات مرتضوی.
فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد (1410ق). کتاب‌العین. قم: نشر هجرت.
کلینى، ابوجعفر محمدبن‌یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
مرتضی زبیدى، محمدبن‌محمد (1414ق). تاج‌العروس من جواهرالقاموس. بیروت: دارالفکر.
مصطفوی، حسن (1402ق). التحقیق فی کلمات القرآن‌الکریم. تهران: مرکز الکتاب.
مطهری، مرتضی (1403ق). بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی. تهران: حکمت.
معصومی، علی‌اکبر (1400). «مشکلات ساختاری صندوق‌های بازنشستگی در نظام تأمین اجتماعی ایران». مطالعات حقوق عمومی.  51 (1). ص409ـ429.
مکارم شیرازی، ناصر (1422ق). بحوث فقهیة هامة. قم: انتشارات مدرسة الإمام علی‌بن‌أبی‌طالب†.
مکارم شیرازی، ناصر (1427ق). دائرة‌المعارف فقه مقارن. قم: انتشارات مدرسة الإمام علی‌بن‌أبی‌طالب†.
منتظری، حسینعلی (1384). رساله استفتائات. تهران: سایه.
منتظری، حسینعلی (1429ق). مجازات‌های اسلامی و حقوق بشر. قم: ارغوان دانش.
نائینی، میرزامحمدحسین غروی (1424ق). تنبیه‌الأمة و تنزیه‌الملة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
نراقی، مولی احمدبنمحمدمهدی (1417ق). عوائدالأیام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

  • تاریخ دریافت 06 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 30 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 05 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404