نشریه آیین حکمرانی

نشریه آیین حکمرانی

نسبت حکمرانی مطلوب با نظام پاسخگویی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، جمهوری اسلامی ایران
چکیده
حکمرانی مطلوب، نیازمند به‌سامانی مناسبات دولت و شهروندان است و مهم‌ترین جنبه آن، وجود یک سیستم بهینه مسئولیت‌پذیر و پاسخگو می‌باشد. باوجود قوانین نظارت و پاسخگویی کارگزاران و نهادهای دولتی درقبال مسئولیت‌های واگذارشده به آنان، نظام پاسخگویی در ایران، کارآمدی لازم را نداشته و با موانع و مشکلاتی روبه‌روست. پرسش این است که چه عواملی پاسخگویی در ایران را با چالش روبه‌رو کرده و راهکار بهینه‌سازی نظام پاسخگویی چیست؟ الگوی حکمرانی مطلوب، باوجود برخی انتقادات به زمینه‌های شناختی آن، چهارچوب مناسبی است که از راه بیان شاخص‌های ساختاری و کارکردی، امکان بهتری برای ارزیابی و به‌سامانی نظام‌های حکمرانی به‌دست می‌دهد. دستاوردهای پژوهش، این انگاره را پیش رو قرار می‌دهد که چالش‌های پاسخگویی در ایران، ناشی از موانع و مشکلاتی هم در سطح ساختار و هم کارکردهای نظام حکمرانی ازجمله تعارض گفتمانی درباره حدود و اختیارات نهادهای سیاسی، عدم تعادل در میزان نظارت و پاسخگویی قوای کشور، ابهام در تعیین افراد یا نهاد پاسخگو به همراه نبود سیستم اطلاعات کارآمد، ضعف در حاکمیت شایستهسالاری، نبود سیستم کارآمد پاسخگویی، ناکارآمدی برخی مدیران و وجود فساد گسترده اداری است. برای برون‌رفت از این چالشها، دستکم پنج اقدام پیشنهاد شده است. اصلاح ساختاری دولت و توانمندسازی و کارایی آن؛ افزایش سطح مشارکت سیاسی و تقویت نهادمندی سیاسی؛ پیروی از حاکمیت قانون؛ شفافیت و جریان آزاد اطلاعات و سرانجام حل تعارضهای گروهی از راه اجماع، از مهمترین اقدام‌هایی است که برای حل چالشهای پاسخگویی در ایران ضروری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Relationship between Desirable Governance and the Accountability System in Iran

نویسنده English

Alireza Zahiri
Assistant Professor, Department of Political Science, Research Institute of Political Science and Thought, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, I. R.Iran
چکیده English

Desirable governance requires the proper organization of state–citizen relations and its most important dimension is the existence of an efficient system of responsibility and accountability. Despite legal frameworks for the oversight and accountability of officials and governmental institutions regarding their delegated responsibilities, the accountability system in Iran has not demonstrated the necessary effectiveness and faces various obstacles and challenges. The central question is what factors have challenged accountability in Iran and what the optimal solutions for improving the accountability system are. Despite certain critiques of its epistemological foundations, the desirable governance model provides a suitable framework that, through the articulation of structural and functional indicators, offers a better basis for evaluating and improving governance systems. The findings of the study suggest that the challenges of accountability in Iran stem from both structural and functional obstacles within the governance system. These include discursive tensions regarding the scope and authority of political institutions, an imbalance in the level of oversight and accountability among the branches of government, ambiguity in identifying responsible individuals or institutions, the absence of an efficient information system, weaknesses in merit-based governance, the lack of an effective accountability mechanism, the inefficiency of some managers, and the presence of widespread administrative corruption. To overcome these challenges, at least five measures have been proposed: structural reform of the state and enhancement of its capacity and efficiency; increasing the level of political participation and strengthening political institutionalization; adherence to the rule of law; transparency and free flow of information; and, finally, resolving group-based conflicts through consensus-building. These constitute the most essential measures for addressing accountability challenges in Iran.

کلیدواژه‌ها English

desirable Governance
Accountability
Responsibility
Political Institutionalization
Rule of Law
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
احمدی، کیومرث، مهدی الوانی و غلامرضا معمارزاده (1390). «سیر تکوینی پاسخگویی اجتماعی سازمانی و ارائه مدلی برای بسط مفهومی آن در سازمانهای دولتی». مدیریت صنعتی. ش18. ص 97ـ116.
پاکسرشت، سلیمان و زینالعابدین افشار (1396). «ارزیابی برنامه سیاستهای ضد فساد در ایران بعد از انقلاب اسلامی». مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی. ش25. ص197ـ201.
پورعزت، علیاصغر (1378). مبانی دانش و اداره حکومت (مبانی مدیریت دولتی). تهران: سمت.
خامنهای، سیدعلی. بیانات حضرت آیت الله خامنه‌ای در سایت ایشان: Khamenei.ir.
دنهارت، رابرت بی (1388). تئوریهای سازمان دولتی. ترجمه مهدی الوانی و حسن داناییفرد. تهران: انتشارات صفار ـ اشراقی.
دهقانپور فراشاه، علیرضا و همکاران (1402). «شناسایی و اولویتبندی موانع پاسخگویی عمومی سازمانهای دولتی در ایران». مطالعات مدیریت دولتی ایران. 6 (1). ص97ـ123.
راسخ، محمد (1388). نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی. تهران: انتشارات دراک.
راش، مایکل (1377). جامعه و سیاست؛ مقدمهای بر جامعهشناسی سیاسی. تهران: سمت.
رُز، ریچارد و گرین پیفر (1400). حکمرانی بد و فساد. ترجمه هدایت کارگرشورکی و سعید عطار. تهران: انتشارات روزنه.
زارعی، محمدحسین (1380). «فرایند مردمیشدن، پاسخگویی و مدیریت دولتی». مجتمع آموزش عالی قم. 3 (9). ص5ـ6.
زرندی، سعید و رضا واعظی (1398). «الگوی جامع مبارزه با فساد اداری بر مبنای محیط بومی ایران». پژوهشهای مدیریت عمومی. 12 (45). ص85ـ108.
زهیری، علیرضا (1397). درآمدی بر مسئله کارآمدی در جمهوری اسلامی ایران. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
شفیعیسردشت، جعفر، علیاکبر گرجی ازندریانی و جواد فاضلینژاد (1397). «کژتابی مفهومی نظارت در نظام حقوقی ایران». حقوق اداری. 6 (16). ص63ـ88.
شهبازی، محبوب (1380). تقدیر مردم سالاری ایرانی. تهران: روزانه.
صبحی، الهه و همکاران (1397). «نقش نظام اداری در ارتقای نظام پاسخگویی (مورد مطالعه: ادارات کل استان تهران). حقوق اداری. 6 (17). ص103ـ129.
طاهری خرمآبادی، سیدحسن (1383). «مبانی فقهی و حقوقی پاسخگویی (گفت‌وگو)». حکومت اسلامی. ش34.
عسقلانی، ابنحجر (بیتا). فتحالباری بشرح صحیحالبخاری. ج1. بیروت: دارالفکر.  
فرهنگی، علیاکبر (1387). فرهنگ جامع مدیریت (انگلیسی به فارسی). تهران: پیام پویا.
کردنژاد، نسرین (1395). «بررسی اصول حکمرانی مطلوب در قرآن و حقوق عمومی». رساله دکتری گرایش تفسیر تطبیقی. قم: دانشگاه قم.
کلینی، محمدبنیعقوب (1407ق). الکافی. ج5. تهران: دارالکتب الاسلامیة. چاپ چهارم.
گارسون، دیوید (1391). فنّاوری اطلاعات عمومی و دولت الکترونیکی، مدیریت دولت مجازی. ترجمه شعبان الهی و همکاران. تهران: سخنوران.
مجلس شورای اسلامی (اداره کل قوانین) (1369). صورت مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. ج3. تهران: مجلس شورای اسلامی، اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی، اداره تبلیغات و انتشارات.
مطهری، مرتضی (1377). یادداشتهای استاد مطهری. ج10. تهران: انتشارات صدرا.
مقدری، مهدی (1398). درسهایی از حکمرانی خوب. تهران: نگاه معاصر.
نقیبزاده، احمد (1379). درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی. تهران: سمت.
نقیبی مفرد، حسام (1396). حکمرانی مطلوب در پرتو جهانیشدن حقوق بشر. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش.
هاشمی، سیدمحمد (1384). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. ج2. تهران: نشر میزان.
هیوز، آون (1378). مدیریت دولتی نوین. ترجمه مهدی الوانی، سهراب خلیلی شورینی و غلامرضا معمارزاده. تهران: انتشارات مروارید.
Thomas, Vinod, et al (2000). Quality of Growth. Chapter 6. Published for World Bank by Oxford University Press.
The World Bank (2003). Better Governance for Development in The Middle Esat and North Africa. Washington, D.C. USA.
https://iranـbssc.ir/plansـprojects/researchـfields/empowermentـofـcivilـprofessionalsـinstitutions/18913/

  • تاریخ دریافت 19 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 19 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 13 آبان 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404