موضوع امنیت از موضوعات ضروری برای بحث و گفتوگوی همه انسانها، در همه زمانها و مکانها میباشد. سخن از فقه امنیت، سخن از یکی از ساحتهای جدید فقه در بازپژوهی و نظریهپردازی در عرصه حکمرانی است. فقه امنیت بخشی از فقه به شمار میرود که در آن مسائل امنیت را مورد بحث قرار میدهد؛ اما سؤال مهم این است که آیا فقه امنیت و احکام مربوط به آن، در استنباط گزارههای خویش، از روش خاصی برخوردار است؟ به عبارت دیگر آیا استنباط احکام امنیت همانند استنباط احکام نماز و حج از ادلّه است یا با آن متفاوت است؟ در پاسخ به این مسئله باید بیان داشت که فقه امنیت با سایر ابواب فقهی واجد اشتراکات و افتراقاتی است. در روشهای مشترک، توجه به روشها و ضرورتهای حاکم بر دانش فقه از جمله شروع حرکت اجتهادی از اسناد معتبر و تحفظ بر منابع چهارگانه فقه ضروری است. فقه امنیت در روشهای استنباط ویژه خود بر مدیریت ادلّه، هویتگرایی و پیامدگرایی توجه داده و بر استنباط دوم تأکید دارد. بنابراین توجه به روششناسی در فقه امنیت از یک سو مانع از فقهسرایی و فقهسازی خواهد شد؛ از سوی دیگر فقیه زمانی که مجهّز به روش بحث باشد، از استنباط عقیم و بیثمر فاصله خواهد گرفت؛ یعنی از یک سو با عطف توجه به هنجارها، فقه «پایا» حاصل میشود و از سوی دیگر اقتضائات، مد نظر وی قرار میگیرد که در این حالت فقه «پویا» را نتیجه میدهد.
** پژوهشگر فقه سیاسی و دکتری حقوق بین الملل (pourmini.mh@gmail.com). *** پژوهشگر پژوهشگاه عالی دفاع ملی (Pourali.y@gmail.com).