نشریه آیین حکمرانی

نشریه آیین حکمرانی

واکاوی فرآیندی سیاست‌گذاری عدالت اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
2 گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
چکیده
عدالت اجتماعی از ارکان بنیادین مشروعیت و هویت نظام جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود؛ با این حال، تداوم چالش‌های بازتوزیعی، نابرابری‌های فضایی و ناپایداری در برخی شاخص‌های رفاهی، نیازمند واکاوی ساختارمند چرخه تصمیم‌گیری است. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی و تحلیل نظام سیاست‌گذاری عدالت اجتماعی در ایران در چارچوب یک الگوی فرایندی جامع انجام شده است.

این مطالعه با اتکا به مدل فرایندی سیاست‌گذاری عمومی و تلفیق آن با نظریه چندجریانی کینگدون، ماهیت عدالت را در پنج گام متسلسل شامل «شناسایی مسئله»، «دستورکارگذاری»، «تدوین و تصویب»، «اجرا» و «ارزیابی و بازخورد» بررسی کرده است. رویکرد پژوهش، کیفی و مبتنی بر روش تحلیل اسنادی و واکاوی داده‌های کتابخانه‌ای، قوانین اساسی، برنامه‌های پنج‌ساله توسعه و گزارش‌های نظارتی است.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد: ۱) در مرحله تعریف مسئله، عدالت خاستگاهی هویتی و مشروعیت‌بخش دارد اما میان آرمان‌گرایی و محدودیت‌های عینی منابع شکاف وجود دارد؛ ۲) در مرحله دستورکار، تعدد کانون‌های تصمیم‌گیر موجب گشودگی پنجره‌های فرصت متعدد ولی دشواری در اولویت‌بندی شده است؛ ۳) در مرحله تدوین، تراکم قوانین و تغییر پیاپی پارادایم‌های توسعه‌ای دولت‌ها مانع از اجماع بر مدل اجرایی واحد شده است؛ ۴) گلوگاه اصلی در مرحله اجرا، بروز «شکاف اجرا» به دلیل تشتت نهادی، فقدان پایگاه یکپارچه داده‌های رفاهی و فرسایش منابع حمایتی ناشی از تورم است؛ ۵) در مرحله ارزیابی، علی‌رغم غنای شاخص‌ها و گزارش‌های نظارتی، به دلیل تصلب بوروکراتیک، «حلقه بازخورد» تکمیل نشده و یادگیری نهادی به شکل کامل محقق نمی‌شود. کارآمدی خط‌مشی‌های عدالت اجتماعی در ایران، بیش از تصویب قوانین جدید، نیازمند فرماندهی یکپارچه در اجرا، استقرار نظام داده‌محور و پیوند الزامی میان یافته‌های ارزیابی و بازطراحی اسناد توسعه‌ای است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Processual Analysis of Social Justice Public Policy in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Alireza Karami 1
َAsghar Partovi 2
Malek Zolgadr 2
Seyed J 2
1 PhD Student, Department of Political Science, Za.c., Islamic Azad University, Zanjan, Iran.
2 Department of Political Science, Za.c., Islamic Azad University, Zanjan, Iran.
چکیده English

Social justice constitutes a fundamental pillar of identity and political legitimacy in the Islamic Republic of Iran. However, the persistence of redistributive challenges, spatial disparities, and fluctuations in welfare indices necessitate a systemic examination of the decision-making ecosystem. This study aims to analyze the social justice policymaking system in post-revolutionary Iran through a comprehensive policy-cycle framework.

Employing the Policy-Cycle Model synthesized with Kingdon’s Multiple Streams Framework, this study deconstructs social justice policy into five sequential stages: problem structuring, agenda-setting, formulation and adoption, implementation, and evaluation/feedback. The methodology is qualitative, relying on documentary analysis of foundational statutes, five-year national development plans, budgetary laws, and institutional oversight reports.

an ontological and legitimacy-driven character, yet faces tensions between normative ideals and objective resource constraints; 2) In agenda-setting, institutional multiplicity opens diverse policy windows while complicating persistent strategic prioritization; 3) Policy formulation is marked by legal proliferation alongside recurring paradigm shifts across administrations; 4) The pivotal bottleneck emerges in policy implementation as an “Implementation Gap,” driven by institutional fragmentation, absent integrated welfare registries, and inflationary erosion of redistributive tools; 5) In evaluation, despite robust technical reporting, bureaucratic inertia and political-economic rigidities obstruct the “feedback loop,” constraining institutional learning.

Enhancing the effectiveness of social justice policies in Iran relies less on generating supplementary legislation and more on establishing centralized implementation governance, dynamic data-driven targeting, and institutionalizing binding mechanisms that convert evaluation findings into policy redesign.

کلیدواژه‌ها English

Public Policy
Social Justice
Policy-Cycle Model
Implementation Gap
Islamic Republic of Iran
Policy Learning

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 08 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 31 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 06 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 08 آبان 1405
  • تاریخ انتشار 08 آبان 1405