چکیده

پژوهش حاضر با هدف استخراج و تبیین اصول حکمرانی مطلوب از منظر قرآن کریم، به بررسی چارچوب‌های مفهومی و مصادیق عملی حکمرانی در متن قرآن می‌پردازد. حکمرانی به مثابه چگونگی تدبیر امور جامعه از طریق اعمال قدرت، اتخاذ سیاست‌ها و انجام تصمیمات است. در این فرآیند اعمال اقتدار، تدوین سیاست‌ها و تصمیم‌سازی در سطوح کلان جامعه، متأثر از نظام ارزشی حاکم برآن جامعه است. در جوامع متدین، این نظام ارزشی ریشه در متون دینی داشته و اصول حکمرانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. حال پرسش این است که اصول حکمرانی مطلوب از منظر قران کدام است؟ پاسخ به این پرسش با بهره‌گیری از روش‌شناسی ترکیبی شامل تحلیل محتوای کیفی و تفسیر موضوعی استنطاقی، به بررسی آیات مرتبط با حکمرانی در قرآن کریم می‌پردازد. چارچوب نظری تحقیق مبتنی بر تلفیق دیدگاه‌های مطرح در حوزه حکمرانی مطلوب و مفاهیم کلیدی موجود در متون اسلامی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصول بنیادینی چون حاکمیت قانون، شفافیت، پاسخگویی، مشارکت عمومی و عدالت، به عنوان ارکان اساسی حکمرانی مطلوب در قرآن کریم مورد تأکید قرار گرفته‌اند.

براین اساس تفاوت عمده الگوی حکمرانی مطلوب قرانی با الگوهای رایج حکمرانی نشان می‌دهد که تفاوت اساسی در اهداف و غایات این الگوها نهفته است. بنحوی که الگوهای غیر دینی عمدتاً بر کارایی و منافع مادی متمرکز هستند، برخلاف الگوی حکمرانی قرآنی علاوه بر این موارد، بر تحقق فضایل اخلاقی و تعالی معنوی جامعه تأکید دارد. این رویکرد فضیلت‌محور، وجه تمایز بنیادین حکمرانی اسلامی را رقم می‌زند و چارچوبی ارزشی برای ارزیابی عملکرد الگوهای حکمرانی ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر بر اهمیت بازخوانی انتقادی و روزآمد متون دینی در راستای ارائه الگوهای حکمرانی کارآمد و مشروع تأکید می‌ورزد.

واژگان کلیدی