نشریه آیین حکمرانی

نشریه آیین حکمرانی

از حکمرانی دستوری تا حکمرانی رفتاری؛ راهبردهای گذار در حکمرانی فضای مجازی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی(ره)، تهران، جمهوری اسلامی ایران.
2 دانشجوی دکتری رشته مدیریت دولتی، گروه رفتارسازمانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، جمهوری اسلامی ایران.
3 استادیار گروه مدیریت فرهنگی و رسانه، دانشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه بین المللی سوره، تهران، جمهوری اسلامی ایران.
چکیده
شتاب فزاینده تحولات فضای مجازی، ظهور نسل‌های جدید کاربران و پیچیده‌شدن زیست‌بوم پلتفرمی، کارآمدی الگوهای سنّتی حکمرانی مبتنی بر کنترل مستقیم و مداخله سخت را با چالش روبه‌رو کرده و شکاف معناداری میان سرعت فناوری و سازوکارهای کلاسیک سیاست‌گذاری و قانونگذاری ایجاد کرده است. هدف پژوهش حاضر، تبیین راهبردهای گذار از «حکمرانی دستوری» به «حکمرانی رفتاری» و طراحی الگویی بومی برای حکمرانی کارآمد و پایدار در فضای مجازی جمهوری اسلامی ایران است. پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت، کیفی ـ اکتشافی است که با استفاده از نظریه داده‌بنیاد (رهیافت اشتراوس و کوربین) انجام شده است. داده‌ها ازطریق ۲۸ مصاحبه عمیق نیمه‌ساخت‌یافته با سیاست‌گذاران، مدیران و متخصان حوزه حکمرانی فضای مجازی و با نمونه‌گیری هدف‌مند و نظری گردآوری و تا مرحله اشباع نظری تحلیل شده‌اند.
یافته‌ها نشان می‌دهد پیشران‌های اصلی گذار شامل تحولات اجتماعی ـ نسلی، گسترش فناوری‌های گریزناپذیر و افزایش هزینه‌ها و کاهش اثربخشی حکمرانی دستوری است. بر اساس مدل پارادایمی استخراج‌شده، راهبردهای محوری گذار بر جایگزینی معماری انتخاب و تلنگرهای رفتاری به‌جای محدودسازی، تنظیم‌گری الگوریتمی و تقویت خودتنظیمی پلتفرم‌ها و کاربران استوار است.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد حکمرانی رفتاری، نه در تعارض با اقتدار حاکمیتی، بلکه با بازتعریف شیوه اعمال آن و تمرکز بر هدایت درونی رفتار، می‌تواند به افزایش کارایی، کاهش هزینه‌های اجتماعی و پایداری نظم در فضای مجازی منجر شود.


پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با بهره‌گیری از روش نظریه داده‌بنیاد اشتراوس و کوربین انجام شده است. داده‌ها از طریق ۲۸ مصاحبه عمیق نیمه‌ساخت‌یافته با سیاست‌گذاران، مدیران و متخصصان حوزه فضای مجازی گردآوری و سپس در فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده‌اند تا ابعاد، شرایط و پیامدهای الگوی مطلوب حکمرانی رفتاری استخراج شود.

یافته‌ها نشان می‌دهد کاهش کارآمدی حکمرانی دستوری تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل علّی و زمینه‌ای، از جمله تحولات نسلی، گریزناپذیری فناوری‌های نوین، افزایش هزینه‌های نظارت و کنترل، و محدود شدن ظرفیت مداخلات سخت شکل گرفته است. در مقابل، راهبردهایی چون طراحی معماری انتخاب، بهره‌گیری از تلنگرهای رفتاری، تنظیم‌گری الگوریتمی، تقویت مسئولیت‌پذیری پلتفرم‌ها و توسعه سازوکارهای خودتنظیمی، ظرفیت بالایی برای افزایش اثربخشی حکمرانی دارند. در نتیجه، حکمرانی رفتاری نه به معنای نفی اقتدار حاکمیتی، بلکه به منزله بازتعریف شیوه اعمال آن در راستای کاهش هزینه‌های اجتماعی، افزایش همکاری ذی‌نفعان و ارتقای کارایی سیاست‌گذاری و همچنین پایداری کاربران در تبعیت از سیاست‌ها در فضای مجازی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

From Command-and-Control Governance to Behavioral Governance: Transition Strategies for Cyberspace Governance in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Ali Rezaeian 1
saeed fathali 2
Seyyed Mohsen Bani Hashemi 3
1 Professor, Department of Public Administration, Faculty of Management and Accounting, Shahid Beheshti University, Tehran, I.R. Iran.
2 PhD Student in Public Administration, Department of Organizational Behavior, Faculty of Management and Economics, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, I. R. Iran.
3 Assistant Professor, Department of Cultural and Media Management, Faculty of Culture and Communication, Soore University, Tehran, I. R. Iran.
چکیده English

The accelerating pace of change in cyberspace, the emergence of new generations of users, and the increasing complexity of the platform ecosystem have challenged the effectiveness of traditional governance models based on direct control and coercive intervention, creating a significant gap between the pace of technological change and conventional policymaking and legislative mechanisms. The present study aims to explain the strategies for transitioning from “command-and-control governance” to “behavioral governance” and to develop a context-specific model for effective and sustainable cyberspace governance in the Islamic Republic of Iran. In terms of purpose, the study is applied; in terms of nature, it adopts a qualitative, exploratory approach based on grounded theory, following the Strauss and Corbin approach. Data were collected through 28 in-depth, semi-structured interviews with policymakers, managers, and experts in cyberspace governance. Participants were selected through purposive and theoretical sampling, and the data were analyzed until theoretical saturation was reached. The findings indicate that the main drivers of this transition include socio-generational changes, the proliferation of technologies that are difficult to circumvent, rising costs, and the declining effectiveness of command-and-control governance. Based on the derived paradigmatic model, the core transition strategies center on replacing restrictive measures with choice architecture and behavioral nudges, implementing algorithmic regulation, and strengthening the self-regulation of platforms and users. The findings indicate that behavioral governance does not conflict with sovereign authority; rather, by redefining how such authority is exercised and focusing on the internal guidance of behavior, it can enhance efficiency, reduce social costs, and promote the sustainability of order in cyberspace.

کلیدواژه‌ها English

Cyberspace Governance
Behavioral Governance
Behavioral Policymaking
Choice Architecture
Grounded Theory.

  • تاریخ دریافت 04 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 14 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 17 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1405