نشریه آیین حکمرانی

نشریه آیین حکمرانی

چهارچوب سیاستی کلان برای قانونگذاری در حوزه حجاب مبتنی بر حکمرانی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 طلبه سطح 4 فقه‌وحقوق عمومی، گروه حقوق عمومی، مؤسسه فقه‌وحقوق اسلامی، مجتمع عالی فقه، حقوق و قضای اسلامیحوزه علمیه قم، قم، جمهوری اسلامی ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، گروه حقوق عمومی ، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، جمهوری اسلامی ایران
3 دکتری فقه و مبانی حقوق، گروه اصول مرکز فقهی ائمه اطهار علیه السلام، حوزه علمیه قم، قم، جمهوری اسلامی ایران
چکیده
مسئله حجاب در ایران، دیگر فقط یک تکلیف فردی یا موضوع فقهی نیست، بلکه به‌مثابه چالشی چندلایه با ابعاد فرهنگی، سیاسی و اجتماعی، به یکی از مسائل راهبردی حکمرانی اسلامی تبدیل شده است. گسترش روزافزون بی‌حجابی و بدحجابی، سبب شده است تا تلاش‌های فراوانی ازسوی نهادهای مختلف برای تدوین و تصویب قانون، به‌منظور مدیریت این چالش اجتماعی صورت گیرد، اما سیاست‌های تقنینی موجود، به‌سبب نبودِ چهارچوب نظری منسجم و عدم جامعیت کافی، پاسخگوی شرایط متحول جامعه ایران درزمینه عفاف و حجاب نیست. براین‌اساس پژوهش پیش رو با طرح این پرسش اصلی که «چه سیاست‌های کلانی مبتنی بر حکمرانی اسلامی در حوزه ترویج حجاب، به‌منظور راهبری نظام قانونگذاری در این امر وجود دارد؟» به‌دنبال ارائه چهارچوبی منسجم و اثربخش برای سیاست‌گذاری تقنینی در این حوزه است.
این پژوهش مبتنی بر روش تفسیر موضوعی برون‌متنی با رویکرد استنطاقی است که اطلاعات آن، بر اساس منبع اصلی و کلان حکمرانی اسلامی ـ یعنی قرآن کریم ـ استخراج و تحلیل شده است. پژوهش پیش رو باتحلیل مسئله بی‌حجابی در چهارچوب جنگ شناختی و اختلال در نظام معناسازی اجتماعی آغاز می‌شود و سپس با بهره‌گیری از اصول سیاست‌گذاری دینی، مجموعه‌ای از سیاست‌های کلان در قالب هفت‌محور استخراج می‌گشود که عبارتند از: جهاد تبیین، آموزش و فرهنگ‌سازی، الگوسازی، خانواده‌محوری، مردمی‌سازی، تشویق و مجازات هدفمند. یافته‌ها نشانگر آن است که نقطه کانونی حکمرانی در این حوزه، جهاد تبیین برای خنثی‌سازی جنگ شناختی دشمنان جامعه اسلامی است. دیگر سیاست‌ها به‌رغم اهمیت بسیار بالای خود و ضرورت توجه نظام‌مند به آنها در فرایند قانونگذاری، در هماهنگی کامل با جهاد تبیین کارآمدی خود را نشان خواهند داد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Macro Policy Framework for Legislation on Hijab Based on Islamic Governance

نویسندگان English

Morteza Heydarzade 1
Ebrahim Heydari 2
Reza Poorsedghi 3
1 Level 4 Seminary Student (Jurisprudence and Public Law), Department of Public Law, Institute of Islamic Jurisprudence and Law, Higher Complex of Islamic Jurisprudence, Law, and Judiciary, Qom Seminary, Qom, I.R.Iran.
2 PhD student in Public Law, Department of Public Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, I.R.Iran
3 PhD in Jurisprudence and Fundamentals of Law, Principles Department, Jurisprudential Center of the Holy Imams , Qom Seminary, Qom, Islamic Republic of Iran
چکیده English

The issue of hijab in Iran is no longer merely an individual obligation or a purely jurisprudential matter; rather, as a multilayered challenge with cultural, political, and social dimensions, it has become one of the strategic issues of Islamic governance. The increasing spread of improper hijab and non-observance of hijab has led various institutions to make extensive efforts to draft and enact legislation aimed at managing this social challenge. However, the existing legislative policies, due to the absence of a coherent theoretical framework and insufficient comprehensiveness, have failed to adequately respond to the evolving conditions of Iranian society regarding chastity and hijab. On this basis, the present study, by raising the central question of “What macro policies, grounded in Islamic governance, exist in the field of promoting hijab for guiding the legislative system in this area?”, seeks to provide a coherent and effective framework for legislative policymaking in this domain. This study is based on the method of extra-textual thematic interpretation with an inferential approach, in which the data have been extracted and analyzed on the basis of the primary and overarching source of Islamic governance, namely the Holy Qur’an. The study begins by analyzing the issue of non-observance of hijab within the framework of cognitive warfare and disruption in the system of social meaning-making. It then, through the application of principles of religious policymaking, derives a set of macro policies within seven major axes: jihad of clarification (Jihad Tabyin), education and cultural development, role modeling, family-centeredness, social popularization and targeted encouragement and punishment. The findings indicate that the focal point of governance in this domain is jihad of clarification aimed at neutralizing the cognitive warfare waged by the enemies of Islamic society. Despite their great importance and the necessity of systematic consideration within the legislative process, the other policies will demonstrate their effectiveness only in full coordination with jihad of clarification.

کلیدواژه‌ها English

Hijab
Islamic Governance
Macro Policies
Cognitive Warfare
Jihad of Clarification
* قرآن کریم
* نهج البلاغه
آمدی، عبدالواحد بن محمد (1368ش). غرر الحکم و دررالکلم. قم: دار الکتاب الاسلامی.
اشتریان، کیومرث (1401). راهنمای برنامهریزی دولتی و سیاست‌گذاری عمومی. تهران: میزان.
اشتریان، کیومرث (1402). نظریه‌های سیاست‌گذاری عمومی. تهران: میزان.
امامیان سیدصادق و امیراحمد ذوالفقاری و احسان محمدزاده و مرتضی زمانیان (1397). نظام ملی تنظیم‌گری: 1. مفهوم تنظیم‌گری و ارتباط آن با نظام حکمرانی. گزارش شماره 15940. تهران: دفتر مطالعات اقتصاد بخش عمومی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. تهران
برازش، علیرضا (1394ش). تفسیر اهل بیت‰. تهران: امیرکبیر.
برقی، احمدبن‌محمد (بی‌تا). المحاسن. قم: دارالکتبالاسلامیة.
حر عاملی، محمد بن حسن (1416ق). وسائل الشیعه. قم: موسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای در پایگاه حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اللّه‌العظمی خامنه‌ای به آدرس: https://farsi.khamenei.ir.
رضایی، حسن و روح‌الله دهقانی و مهرداد کیانپور (بیتا). طراحی و تبیین مؤلفه‌ها و شاخص‌های اساسی حکمرانی اسلامی (دولت معیار). تهران: مرکز مطالعات استراتژیک ریاست جمهوری.
رضایی اصفهانی، محمدعلی (1388). «شیوه های تفسیرموضوعی قرآن کریم». پژوهش‌نامه قرآن و حدیث. ش6. ص‌29-48.
قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن.
قمی علی بن ابراهیم. (1363ش). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسةالأعلمی للمطبوعات.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374ش). ترجمه تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ‏
کلینی، محمدبن‌یعقوب (1387). الکافی. قم: دارالحدیث.
مجلسی، محمدتقی (1403ق). بحارالانوار. بیروت: داراحیاء التراثالعربی.
مدرسی، محمدتقی (1419ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبیالحسین. چاپ اول.
مصباح‌یزدی، محمدتقی (1387). نظریه سیاسی اسلام. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینیŠ.
مصباحیزدی، محمدتقی (1380). نظریه حقوقی اسلام. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ.
مطهری، مرتضی (بی‌تا). اخلاق جنسی در اسلام. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1379). مسئله حجاب. تهران: انتشارات صدرا. چاپ 52.
مطهری، مرتضی (1374). مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا.
معین‌الاسلام، مریم و ناهید طیبی (١٣٨١). روان‌شناسی زن در نهج‌البلاغه. قم: انتشارات بهشت بینش.
مکارم شیرازى، ناصر (1374). نمونه. تهران: دارالکتبالإسلامیة. چاپ سى و دوم.
مکارم شیرازی، ناصر (1383). تعزیر و گستره آن. قم: مدرسه امام علیبنابیطالب†.
ملامیرزایی، محمدحسین و مهدی بیاتی و محمد شریفی (1397). «تحلیل تفسیری سیر نزول آیات حجاب». مطالعات تفسیری. ش36. ص83ـ102.
ملک‌محمدی، حمیدرضا (بی‌تا). مبانی و اصول سیاست‌گذاری عمومی. تهران: سمت.
Bevir, Marh .(2021). Governance. Encyclopedia Britannica.
Colebatch, H.k. (2014). Making Sense of governance. Policy and Society. 33(4). 307-316.
Hill, M., & Hupe, p.(2009). Implementing Public Policy. New York: Sage Publications.
Howlett, M., Ramesh, M., & Perl, A. (2009). Studying Public Policy: Policy Cycles and Policy Subsystems. Oxford, England: Oxford University Press.
Kennett, Patricia (2008). Governance, Globalization and Public Policy. UK: Edward elgar press.
Lester, J. P., & Stewart, J. (2000). Public Policy: An Evolutionary Approach (2nd ed.). Wadsworth/Thomson Learning.
Merriam-Webster(n.d.). Function . In Merriam-Webster.com dictionary. Retrieved December 3, 2023 from https://www.merriam-webster.com/dictionary/function.
Peters, B. G. (2020). Advanced Introduction to Public Policy. UK: Edward Elgar Publishing.
Pierre, Jon and B. Guy Peters (2000). Governance, Politics and State. London: MacMillan Press LTD.
Salamon, Lester M. (2011). The New Governance and The Tools of Public Action: An Introduction. Fordham Urban Law Journal. 28(5). 1611-1674.

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 11 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 15 آبان 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404