کشاکش نظم و عدالت در الگوی حکمرانی مطلوب جمهوری اسلامی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشکدة علوم اداری و اقتصادی دانشگاه اراک

چکیده

اکنون با گذشت بیش از دو دهه از سده یست‌ویکم کماکان جدال ایدئولوژی‌های جدید بر سر نظام سیاسی و جایگاه حکومت در آن ادامه دارد؛ چراکه هنوز هیچ یک از نظام‌های سیاسی موجود نتوانسته‌اند آرمان‌ها و غایات بشری در عرصه جامعه سیاسی را عینیت بخشند. در همین راستا، امروزه حکومت در حال ازدست‌دادن جایگاه خود به عنوان محور اصلی جامعه سیاسی است. در سده بیستم، تنش‌هایی طولانی میان تمرکزگرایی و تمرکززدایی، اغلب در جوامع غربی وجود داشته و گذار از پارادایم «حکومت» به پارادایم «حکمرانی» را به‌خصوص در دهه‌های پایانی سبب شده است. در ‌این خصوص گذار از مدیریت بوروکراتیک به مدیریت غیر متمرکز و شکل‌گیری شبکه‌های سیاست‌گذاری در کشورهای مختلف را در اندازه‌های متفاوت می‌توان مشاهده کرد. در ایران تکوین دولت مدرن از همان ابتدا بر اساس مدلی تمرکزگرایانه استوار بوده است. با انقلاب اسلامی ایران و تشکیل جمهوری اسلامی به عنوان نظام سیاسی مطلوب، حرکت به سوی تمرکززدایی در سیاست‌گذاری در برخی عرصه‌های غیر حاکمیتی تا حدودی دنبال شده است. با این همه، دغدغه‌های امنیتی –به معنای عام- و اختلال‏های عملکردی در حوزه توزیع، همواره مشکلاتی را در حوزه عملی و نظری به دنبال داشته که مانع از شکل‌گیری یک حکمرانی مطلوب بوده است. نوشتار حاضر می‌کوشد با بهره‌گیری از رویکردی تبیینی‌ـ ‌تاریخی مختصات حکمرانی محقق در‌ جمهوری اسلامی ایران را بررسی نماید. به نظر می‌رسد این الگو به دنبال تغییر مجدد حکمرانی از پارادایم «نظم و امنیت» به پارادایم «عدل و قسط» است.
 
 
 

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن‌کریم.

    **    نهج‌البلاغه، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1386.

    **   نهج‌البلاغه، ضبط نصّه و ابتکر فهارسه العلمیه الدکتور صبحی الصالح، قم: مرکز البحوث الإسلامیه، 1395ق.

    1. جوان‎آراسته، حسین؛ «حقوق مردم در نگاه امیرالمؤمنین علی†»، فصلنامه حکومت اسلامی؛ س5، ش18، 1379.
    2. رضایی، حسن، روح‌الله دهقانی و مهرداد کیانپور؛ طراحی و تبیین مؤلفه‌ها و شاخص‌های اساسی حکمرانی اسلامی (دولت معیار)، تهران: مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری، 1392.
    3. سیف، احمد؛ نگاهی با دوربین به اقتصاد ایران (از مشروطه تا کنون)؛ تهران: کرگدن، 1396.
    4. غلامپور آهنگر، ابراهیم؛ مروری بر مفهوم حکمرانی ‌شبکه‌ای؛ تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی؛ دفتر مطالعات بنیادین حکومتی؛ 1395.
    5. قادری، سیدعلی؛ «چرا و چگونه مفاهیم متحول می‌شوند؟»، مجموعه مقالات اولین سمینار بررسی تحول مفاهیم؛ به اهتمام سیدعلی قادری؛ تهران: انتشارات وزارت امور خارجه، 1370.
    6. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
    7. قنبرلو، عبدالله؛ «عدالت اقتصادی و امنیت ملی»، فصلنامه مطالعات راهبردی؛ س16، ش61، 1392.
    8. ملک‏افضلی اردکانی، محسن؛ مختصر حقوق اساسی و آشنایی با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ چ8، تهران: دفتر نشر معارف، 1398.
    9. هیوود، اندرو؛ سیاست؛ ترجمه عبدالرحمن عالم؛ تهران: نشر نی، 1389.
    10. Bell, Stephen and Andrew Hindmoor; “Rethinking Governance, The Centrality of the State”, in Modern Society; New York: Cambridge University Press, 2009.
    11. Graham J., Amos B. and Plumptre T.; “Governance Principles for Protected Areas in the 21st Century”, Policy brief; No. 15, Institute on Governance, 2003.
    12. Iain McLean and Alistair McMillan; Concise Oxford Dictionary; 2009.
    13. Kooiman, Jan. ; Modern Governance: New Government-Society Interactions; London: SAGE Publications, 1993.
    14. Pierre, J. and Peters, B. G.; Debating Governance: Authority, Steering, and Democracy; New York: Oxford University Press, 2000.
    15. UN Secretariat; Defining of basic concepts and terminologies in governance and public administration, UN commercial and social council, committee of experts on public administration, 5th session, New York, 27ـ31 march 2006.
    16. ROTHBARD, MURRAY N.; ANATOMY OF THE STATE; Alabama, he Ludwig von Mises Institute and published under the Creative Commons Attribution License 3. 0, 2009, available at: http: //creativecommons. org/licenses/by/3. 0/
    17. وب‌سایت اقتصاد شهروند پویا، مورخ 27/2/1398، دسترسی در: https: //eghtesadshahrvand. com/6009
    18. خبرگزاری تابناک، مورخ 1/8/1398، دسترسی در: https: //www. tabnak. ir/fa/tags/33637/1
    19. وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد، مورخ 8/10/1398، دسترسی در: https: //donya-e-eqtesad. com

    Bevir, Mark; "Governance", Encyclopedia Britannica; 23 May, 2016, https: //www. britannica. com/topic/governance. Accessed 26 February