Qur’anic Principles of Governing Emerging Technologies with an Emphasis on Artificial Intelligence Based on the Wilayah Paradigm
Document Type : Original Article
Authors
1
Professor, Department of Modern Theology and Theology, Research center of Wisdom and Religious Studies, Research Institute of Islamic Culture and Thought, Tehran, I.R.Iran
2
Level 3 student in the Islamic seminary (Hawza), Artificial Intelligence major, Religion and Cyberspace Specialized Center, Qom Seminary, Qom, I.R.Iran
Abstract
The widespread expansion of emerging technologies and artificial intelligence across the world, together with the cybernetic efforts of global hegemonic powers to control humanity through technology in pursuit of their own objectives, has created numerous challenges in human life. These challenges can be prevented through governance based on Qur’anic and revelatory principles, thereby guiding society toward the realization of an ideal and virtuous community. Despite the existence of these challenges and the significance of the issue, a comprehensive framework for the governance of emerging technologies and artificial intelligence based on Qur’anic principles has not yet been proposed. Accordingly, the main question of the present study concerns the extraction of coherent Qur’anic principles, based on the Wilayah paradigm, for the formulation of policies related to the governance and oversight of artificial intelligence, so that, in addition to fostering the development of this technology, they may contribute to the promotion of justice, ethics, and accountability. Data collection in this study was conducted through a library-based research method, while data processing and analysis were carried out using descriptive–analytical and meta-synthesis approaches. Following a thematic examination of the verses of the Holy Qur’an and the extraction of principles for the governance of emerging technologies, the study found that such principles as justice, transparency, accountability, and the preservation of human dignity constitute key requirements in this field. Based on the Wilayah paradigm, a governance framework comprising thirty-five Qur’anic principles was developed across three levels: (1) the supra-structural level, including four categories: (a) orientation toward ultimate objectives, (b) realization of ethical goals, (c) legal and national policy guidelines, and (d) methodological principles; (2) the structural level, including three categories: (a) legislation, (b) institution-building, and (c) regulation; and (3) the operational level, including four categories: (a) implementation and deployment, (b) monitoring and evaluation, (c) accountability and transparency and (d) capacity-building and education.
Keywords
Subjects
* قرآن کریم
ابنعاشور، محمدطاهر (1420 ق). تفسیر التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخالعربی.
ابوالفتوح رازی، حسینبنعلی (1408 ق). تفسیر روضالجنان و روحالجنان فی تفسیرالقرآن. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
اکبری، کمال (۱۴۰۰). «چگونگی حق مالکیت فکری و مبانی فقهی آن در رسانههای جدید». مطالعات دینی رسانه. 3 (۱۱-۱۲). ص ۶۹ـ۸۹.
آقاجانی، مریم (۱۴۰۰). هوش مصنوعی، از مقدماتی تا پیشرفته. تهران: نشر نسل روشن.
بجنوردی، سیدحسن (1377). القواعدالفقهیه. قم: الهادی.
بشیر، حسن و محمدجواد راوی (1404). «مرور نظاممند چهارچوبها و سازوکارهای حکمرانی راهبردی هوش مصنوعی در مطالعات سالهای ۲۰۲۵–۲۰۱۷». مطالعات فضای مجازی و رسانههای اجتماعی. ۲ (۳). ص۹ـ۵۴.
پییر، یون و بی گای پیترز (۱۴۰۳). مقدمهای پیشرفته بر حکمرانی: مبانی و مدلها. مترجم سیدمصطفی جلیلی و دیگران. تهران: حکمرانی.
ترخان، قاسم (۱۳۹۶). درآمدی بر مبانی کلامی علم دینی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ترخان، قاسم و سیدداود موسوی (۱۴۰۳). «سنت جعل امامت و حکمرانی بر فضای سایبر و فناوریهای نوین». آیین حکمرانی. ۲ (۴). ص۹۱ـ۱۲۰.
جلیلی، رضا و مرتضی قلعهنویی و رضا مقیسه (۱۳۹۴). فناوری در قرآن. تهران: انتشارات دانشگاه جامع امام حسین.
حسینی خامنهای، سیدعلی (۱۳۹۳). طرح کلی اندیشه اسلامی. تهران: صهبا.
حکیم، سیدمجتبی و سیدحسین ابراهیمیان (۱۴۰۲). «بررسی فقهی و حقوقی سلب امنیت شهروندی در هوش مصنوعی». پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی. 19 (۷۲). ص۷۴ـ۱۰۱.
خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۶). منظومه فکری آیتاللهالعظمی خامنهای. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۹). «مبانی و اصول حکمی ـ قرآنی انتظار از دیدگاه آیتالله خامنهای». جامعه مهدوی. ۱ (۱). ص۱۳۳ـ۱۵۹.
دهقانی اشکذری، محمدحسین و غلامرضا جلالی فراهانی (۱۴۰۰). «ارائه الگوی حکمرانی مردممحور اسلامی بر فضای مجازی». حکمرانی متعالی. ۲ (۴). ص۲۰۶ـ۲۴۵.
راغب اصفهانی، حسینبنمحمد (۱۴۱۲ ق). المفردات فی غریبالقرآن. بیروت: دارالشامیة.
رضایی اصفهانی، محمدعلی و همکاران (۱۳۸۷). تفسیر قرآن مهر. قم: پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
صادقیان، امیرعباس (1404). «حکمرانی هوش مصنوعی و هوش مصنوعی در حکمرانی». رویکردهای نو در مدیریت دولتی. ۲ (۳). ص۶ـ۳۵.
صدر، سید محمدباقر (۱۴۳۴ ق). المدرسةالقرآنیة. قم: موسسة دارالکتابالاسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (139۰ ق). المیزان فی تفسیرالقرآن. بیروت: مؤسسة الاعلمی.
طبرسی، فضلبنحسن (۱۳۷۲). مجمعالبیان فی تفسیرالقرآن. تهران: ناصر خسرو.
طوسی، محمدبنحسن (بیتا). التبیان فی تفسیرالقرآن. بیروت: دار إحیاء التراثالعربی.
طیب، عبدالحسین (۱۳۶۹). اطیبالبیان فی تفسیرالقرآن. تهران: اسلام.
علیتبار، رمضان (۱۳۹۰). فهم دین، مبانی کلامی برآیند و برونداد؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
فیض کاشانی، محمدبنشاهمرتضی (۱۴۱۵ ق). تفسیرالصافی. تهران: مکتبةالصدر.
قرائتی، محسن (۱۳۸۸). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
قرشی بنابی، علی اکبر (۱۳۷۵). تفسیر احسنالحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
قطب، سید (۱۴۲۵ ق). تفسیر فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق.
قمی مشهدی، محمدبنمحمدرضا (۱۳۶۸). تفسیر کنزالدقائق و بحرالغرائب. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
کلینی، محمدبنیعقوب (۱۴۳۰ ق). الکافی. قم: دارالحدیث.
کاشانى، فتحاللهبنشکرالله (1336). منهجالصادقین فی إلزامالمخالفین. تهران: اسلامیه.
گیاهپور، هادی (۱۳۹۵). «مبانی فقهی حقوقی مالکیت معنوی». پویش در آموزش علوم انسانی. ۲ (۵). ص۳۶ـ۵۰.
مجلسی، محمدباقر (۱۳۸۶). بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمةالاطهار. تهران: المکتبةالاسلامیة.
محمودی، یداله (1397). «مبنا و قلمرو قاعده تقدّم مصلحت عمومی بر مصلحت خصوصی از منظر فقه». رساله سطح ۴. قم: حوزه علمیه قم.
مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (۱۳۷۱). تفسیر نمونه. قم: دارالکتبالاسلامیة.
میدری، احمد و جعفر خیرخواهان (۱۳۸۳). حکمرانی خوب بنیان توسعه. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
نوریجانی، علی و حسین اسلامی سیدعلیرضا افشانی و حسن دهقان دهنوی (1402). «ارائه الگوی مطلوب حکمرانی دیجیتال در عصر جامعه شبکهای». مطالعات رسانههای نوین. 9 (34). ص۳۹۹ـ۴۲۹.
هاشمی شاهرودی،محمود (۱۳۸۳). صحیفه عدالت. ج۲. تهران: مرکز انتشارات قوه قضائیه.
Almeida, P & Santos, C & Farias, J. (2021). "Artificial Intelligence Regulation: a framework for governance". Ethics and Information Technology. 23, pp.505-525.
Camilleri, M. (2023). "Artificial intelligence governance: Ethical considerations and implications for social responsibility". Expert Systems. 41 (7). pp.1_15.
DeNardis, Laura (2014). The Global War for Internet Governance. United States of America: Westchester.
Dosi, G & Grazzi, M (2010). "On the nature of technologies: knowledge, procedures, artifacts and production inputs". Cambridge Journal of Economics. 34. pp.173_184.
Gasser, U., & Almeida, V. (2017). "A Layered Model for AI Governance". IEEE Internet Computing. 21. pp.58-62.
Gjaltema, J & Biesbroke, R & Termeer, K (2020). "From Government to Governance… to Meta- Governance: a systematic Literature Review". Public Management Review. 22. pp.1760ـ1780.
Heidegger, M (19۷۷). The Question Concerning Technology and Other Essays. New York: Harper Torchbooks / Harper & Row.
Papagiannidis, E., Mikalef, P., & Conboy, K. (2025). "Responsible artificial intelligence governance: A review and research framework". J. Strateg. Inf. Syst. 34. p.101885.
Postman, N. (1992). Technopoly: The Surrender of Culture to Technology. New York: Alfred A. Knopf.
Rhodes, R.A.W (1996). "The New Governance: Governing Without Governance". Political Studies. 44. pp.652- 67.
Russell, Stuart J. Norvig, Peter (1988). "Artificial Intelligence: A Modern Approach". 3rd Edition. England: Pearson.
