Aeine Hokmrani

Aeine Hokmrani

An Examination and Analysis of the Relationship between Jurisprudence (Fiqh) and Governance

Document Type : Original Article

Authors
1 Professor, Department of Philosophy, Institute of Wisdom and Religious Studies, Institute of Islamic Culture and Thought, Tehran, I. R.Iran
2 Level 4 student of Jurisprudence and Principles, Khorasan Seminary, Mashhad, I.R.Iran
3 PhD student in Quran and Hadith, Education Teaching Major, Faculty of Islamic Education, University of Tehran, Tehran, I. R. Iran
Abstract
Accurate understanding of the extent and scope of the relationship between Shi‘a jurisprudence (Fiqh) and the concept of governance can open new pathways for jurists and related institutions in addressing practical and executive challenges. This study aims to clarify the relationship between Fiqh and governance by focusing on analyzing the nature and mission of Fiqh, explaining different approaches, and identifying appropriate methodological frameworks in this regard. The main issue is how Shi‘a jurisprudence, through its inherent capacities, can exert maximal influence in three fundamental arenas of governance: policymaking, regulatory oversight, and facilitation. Theoretical analysis and documentary review indicate that Shi‘a Fiqh not only derives rulings for the individual and social obligations of the faithful but also plays an active role in the structures and processes of governance, possessing the ability to guide governmental affairs and manage the complex issues of society. These capacities elevate Shi‘a jurisprudence beyond merely individual and social rulings, presenting it as an effective governance-oriented jurisprudence. The scope and potential of Shi‘a Fiqh demonstrate that it possesses the ability to guide governmental affairs, address executive challenges, and provide innovative solutions in policymaking. Accordingly, it can be regarded as both a scientific and practical framework for governance.
Keywords
Subjects

  1. ابن شهید ثانی، حسن‌بن‌زین‌الدین (بی‌تا). معالم‌الدین و ملاذ‌المجتهدین. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. موسسة النشر الاسلامی.
  2. پرور، اسماعیل‌، (1390). «فقه حکومتی (چرایی، چیستی و چگونگی)». سوره. ش57-56. ص192ـ195.
  3. اصلانی، فیروز و مهدی نورایی (1396). «واکاوی مفهومی واژگان چندمعنا در قانون اساسی دولت به‌معنای "حکومت یا طبقه حاکم"». مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران. 47(4). ص937ـ955.
  4. الوانی، سیدمهدی و فتاح شریف‌زاده، (1388). فرایند خط مشی گذاری عمومی. چاپ هفتم، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
  5. ایزدهی، سیدسجاد (1392). نقد نگرش‌های حداقلی در فقه سیاسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  6. بحرانی، یوسف‌بن‌احمد (بی‌تا). الحدائق‌الناظرة فی احکام العترة‌الطاهرة. قم: مؤسسة النشرالاسلامی التابعة لجماعة‌المدرسین.
  7. بهادری جهرمی، علی و علی فتاحی زفرقندی (۱۴۰۳). اصول حکمرانی در حکومت اسلامی. تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
  8. پیشوایی، مهدی (1390). سیره پیشوایان. قم: موسسه امام صادق†.
  9. جمعی از پژوهشگران (1423ق). موسوعة الفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل‌البیت‰. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت‰.
  10. حدادی، محسن و نجف لک‌زایی و مهدی قره‌داغی (1403). «ماهیت حکمرانی مقاومت در قرآن کریم». آیین حکمرانی. ش۳. ص5ـ37.
  11. حر عاملی، محمدبن‌حسن (۱۴۰۹ق). وسائل‌الشیعه. قم: مؤسسة آل‌البیت‰.
  12. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای در پایگاه حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اللّه‌العظمی خامنه‌ای به آدرس: https://farsi.khamenei.ir
  13. خسروپناه، عبدالحسین (1402). حکمت و فقه حکمرانی. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی، مرکز انتشارات راهبردی.
  14. خسروپناه، عبدالحسین و سیدکاظم سیدباقری و نجف لک‌زایی (1403). فلسفه فقه حکمرانی (جزوه داخلی). مشهد: مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمدˆ.
  15. زبیدی، مرتضی (1414). تاج‌العروس فی شرح‌القاموس. بیروت: دارالفکر.
  16. زرکشی، محمدبن‌بهادر (1405). المنثور فی القواعد. محقق تیسیر فائق احمد محمود. کویت: دولة الکویت، وزارة الاوقاف و الشئون‌الاسلامیة.
  17. زرکشی، محمد بن بهادر (1421). البحر المحیط فی اصول‌الفقه. محقق: محمد محمد تامر، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  18. شرتونی، سعید خوری (1403). أقرب الموارد فی فصح العربیة والشوارد. قم: مکتب آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
  19. صرامی، سیف‌الله (1391). درآمدی بر فقه حکومتی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  20. طوسی، محمدبن‌حسن (1417). العدة فی اصول الفقه (الطوسی). محمدرضا انصاری قمی. قم: بی‌نا.
  21. عالی، محمدباقر و مهدی غضنفری و ناصر پورصادق و علی‌اصغر پورعزت (1403). «تعریف حکمرانی (فراترکیبِ چیستی حکمرانی)». حکمرانی متعالی. ش18. ص63-89.
  22. کحیا، سعید و حمیدرضا ملک‌محمدی و محمدامین ارشدریاحی (1404). «راهبردها و سیاست‌های کلی حکمرانی سیاسی ـ دینی از منظر مقام معظم رهبری». آیین حکمرانی. ش۳. ص125ـ165.
  23. مجتهد شبستری، محمدی (1376). ایمان و آزادی. تهران: طرح نو.
  24. مدنی‌کاشانی، رضا (1410 ق). کتاب القصاص للفقهاء و الخواص. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  25. مشکانی سبزواری، عباسعلی (1396). جستارهایی در فقه حکومتی. قم: نشر کتاب فردا.
  26. مقدس اردبیلی، احمدبن‌محمد (بی‌تا). مجمع‌الفائدة و البرهان فی شرح ارشادالاذهان. قم: موسسة النشرالاسلامی.
  27. مکارم شیرازی، ناصر (1390ش). موسوعة الفقه‌الإسلامی المقارن (مکارم). قم: دارالنشر الإمام علی‌بن‌أبی‌طالب†.
  28. نژادلر، حمیدرضا، و رحمان غفار و مسعود احمدی، (1400). «الگوی حکمرانی توحیدی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد». سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت. ش5 (ویژه‌نامه)، ص1-12.
  29. واسطی، عبدالحمید (1403). اجتهاد تمدنی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  30. ورعی، سیدجواد (1396). درسنامه فقه سیاسی. مشهد: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  31. یعقوب، امیل (1425). المعجم المفصل فی الجموع. بیروت: دارالکتب العلمیة.

  • Receive Date 26 April 2024
  • Revise Date 15 September 2024
  • Accept Date 08 November 2024
  • Publish Date 22 June 2025