Aeine Hokmrani

Aeine Hokmrani

The Ethical Citizen and Ruler in Islamic Thought; A Model for Just and Sustainable Governance

Document Type : Original Article

Author
Assistant Professor, Research Institute for Islamic Culture and Sciences, Qom, I.R. Iran
Abstract
Various schools of thought offer a set of values ​​and behavioral rules (ought and no ought) at the individual and social levels to guide humans toward perfection. Islam, as a comprehensive, humane, and fitri ideology—not a group, divisive, or instrumental ideology —emphasizes the superiority of reason over lust, drawing a morally-based framework for the behavior of rulers and citizens. A distinctive feature of Islam in the field of governance and citizenship is its emphasis on the primacy of morality over politics and the necessity of moral sovereignty, a sovereignty that is not achieved solely through regulatory institutions but is based on public belief and commitment to values ​​such as monotheism, justice, and other human virtues. This paper analyzes the two-way moral bond between citizen and ruler in Islamic thought, assuming Islam’s ability to establish morally-based governance and educate worthy citizens. In light of the gap between ideal and reality, three levels of obligations—legal, social, and moral—are analytically examined. The article's approach is based on a conceptual structure emphasizing the primacy of ethics over politics within the framework of Islamic ideology. The link between the citizen and the ruler has been analyzed in two common aspects (alignment in legalism and honesty) and a specific aspect (conscious adherence of the citizen on the one hand, and justice of the ruler on the other). The findings show that this link in Islamic thought is interactive, two-way, and balanced; in such a way that the citizen and the ruler, as two complementary elements, play a direct role in the realization of a morally oriented and justice-oriented society.
Keywords
Subjects

*        قرآن کریم.
ابن‌ابی‌الحدید (1404ق). شرح نهج‌البلاغه. قم: منشورات مکتبة آیة اللّه العظمی مرعشی نجفی;.
اسماعیل‌زاده، حسن (1388). «تحلیلی بر مسائل شهرهای ایران (توسعه شهروندی و مدیریتی مشارکتی)». پژوهش مدیریت شهری. ش2.
پرهام، باقر (1378). جامعه و دولت. تهران: انتشارات مجموعه مطالعات اجتماعی.
تصدیقی، بهروز (1383). نظریه‌های حکمرانی خوب: توانمندسازی دولت (طرح‌های پژوهشی حکمرانی خوب (6)). تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
جوادی آملی، عبداللّه (1381). نسبت دین و دنیا. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبداللّه (1387). چالش‌های حکمت متعالیه درمسئله سیاست. سیاست متعالیه از منظرحکمت متعالیه. به اهتمام شریف لک‌زایی. قم: پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی.
حر عاملی، محمدبن‌حسن (1391ق). وسائل‌الشیعۀ. بیروت: دار الإحیاء التراث العربی.
حر عاملی، محمدبن‌حسن (1413ق). وسائل‌الشیعۀ. بیروت: مؤسسة آل‌البیت لاحیاء‌التراث.
حر عاملی، محمد‌بن‌حسن (1409). وسائل‌الشیعۀ. (ج21). قم: مؤسسة آل‌البیت. 1409ق.
خاتمی، سیدمحمد (1381). از دنیای شهر تا شهر دنیا. تهران: نشر نی.
خرمشاد، محمدباقر (1385). مردم‌سالاری دینی. تهران: نشر معارف.
خوانساری، جماالدین‌محمد (1360). شرح غررالحکم و دررالکلم. مقدمه و تصحیح و تعلیق میرجلال‌الدین حسینی‌ارموی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
خیرخواهان، جعفر و احمد میدری (1383). حکمرانی خوب بنیان توسعه. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
دباغ، سروش و ندا نفری (1388). «تبیین مفهوم خوبی درحکمرانی خوب». مدیریت دولتی. ش3. پاییز و زمستان. ص3-18.
دشتی، محمد (1382). ترجمه نهج‌البلاغه. قم: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین7.
روحانی، حسن (1379). «در آمدی بر مشروعیت و کارآمدی». راهبرد. ش18. ص7-36.
سردارنیا، خلیل‌اللّه و حسین قدرتی و علی‌رضا اسلام (1388). «تأثیر حکمرانی خوب و سرمایه اجتماعی بر اعتماد سیاسی: مطالعه موردی؛ شهرهای مشهد و سبزوار». علوم سیاسی. ش1. زمستان. ص135-165.
شایگان، فریبا (1387). «بررسی عوامل تأثیرگذار بر اعتماد سیاسی». دانش سیاسی. ش7. پاییز. ص153-179.
صباغ‌کرمانی، مجید و مهدی سخا (1388). «نقش حکمرانی خوب در بهبود کارکرد هزینه‌های دولت: مطالعه موردی بخش بهداشت و آموزش کشورهای اسلامی». تحقیقات اقتصادی. ش44. بهار. ص109-130
صبحی صالح (1425ق). نهج‌البلاغه: مؤسسه دارالهجره،.ایران، قم.
صرافی، مظفر و مجید عبدالهی (1387). «تحلیل شهروندی و ارزیابی جایگاه آن در قوانین، مقررات و مدیریت شهری کشور». پژوهش‌های جغرافیایی. ش63. بهار. ص115-134.
فتحی‌واجارگاه، کوروش و سکینه واحدچوکده (1385). «شناسایی آسیب‌های تربیت شهروندی در برنامه درسی پنهان: نظام ... ». نوآوری‌های آموزشی. ش17. تابستان. ص93-132.
فیض‌الإسلام (1421). ترجمه و شرح نهج‌البلاغه. تهران: انتشارات فقیه.
قائدی، یحیی (1385). «تربیت و شهروند آینده». نوآوری‌های آموزشی. ش17. تابستان. ص183-211.
قلی‌پور، رحمت‌اللّه (1383). «تحلیل و امکان‌سنجی الگوی حکمرانی خوب در ایران با تأکید بر نقش دولت». دانش مدیریت. ش67. زمستان. ص85-111.
کلینی، محمدبن‌یعقوب (1362). الکافی. تهران: داراالکتب الإسلامیه.
لاریجانی، محمدجواد (1373). «حکومت و مبانی کارآمدی». مجلس و پژوهش. ش10. تابستان. ص13-42.
مجلسی، محمدباقر (1369). بحارالانوار. ج75. تهران: کتابفروشی اسلامیه .
محمدی‌ری‌شهری، محمد (1416ق). میزان‌الحکمۀ. قم: انتشارات دارالحدیث.
محمودی، محمدباقر (1987م). نهج‌السعادة فی مستدرک نهج‌البلاغة. بیروت: مؤسسة العلمی للمطبوعات.
مصباح یزدی، محمدتقی (1372). دروس فلسفه اخلاق. تهران: انتشارات اطلاعات.
مطهری، مرتضی (1361). سیری در نهج‌البلاغه. قم: انتشارات اسلامی.
مطهری، مرتضی (1385). مجموعه آثار. ج2. تهران: انتشارات صدرا.
معادیخواه، عبدالمجید (1372). خورشید بی‌غروب. تهران: نشر ذره.
معرفت، محمدهادی (1380). «حقوق متقابل مردم و حکومت». دانشنامه امام علی7. زیر نظر علی‌اکبر رشاد. تهران: مرکز نشر آثار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مهرمحمدی، محمود (1377). «آموزش و پرورش و جامعه مدنی». پژوهش‌های تربیتی. ش3و4.
موسوی خمینی، سیدروح‌اللّه (1378). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی1.
نائینی، محمدحسین (1361). تنبیه‌الامۀ و تنزیه‌الملۀ. پانوشت سیدمحمود طالقانی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
هیبل، الکس روبرتو (2009). قدرت ایدئولوژی از امپراطوری روم تا القاعده. لندن: انتشارات روتلج.
هداوند، مهدی (1384). «حکمرانی خوب، توسعه و حقوق بشر». حقوق اساسی. سال سوم. شماره چهارم. تابستان. ص51-86.
وین‌سنت، اندرو (1371). نظریه‌های دولت. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نی.
Volume 2, Issue 3 - Serial Number 3
April 2024
Pages 325-346

  • Receive Date 21 January 2025
  • Revise Date 28 February 2025
  • Accept Date 04 April 2025
  • Publish Date 21 June 2024