پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 1 1 2022 08 23 تمایز انتخابات در نظم مردم‌سالاری دینی نسبت به نظم دموکراسی 254584 10.22034/ah.2022.254584 FA سید سجاد ایزدهی عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی Journal Article 2022 02 03 انتخابات از مهم‌ترین و فراگیرترین ابزارهای مشارکت سیاسی شهروندان است که با هدف نفی استبداد و به‏کارگیری اراده عمومی آنان در اداره جامعه، در همه جوامع (اسلامی و غیر اسلامی) مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ لکن از آنجا که انتخابات، ابزاری صرف و فارغ از هنجارهای پیشینی نیست، بلکه اصل انتخابات در غرب، در بستر اومانیسم ایجاد شده و مبتنی بر ارزش‌های جوامع غربی است و از سوی دیگر در هر نظام سیاسی باید از ارزش‏های متناسب با همان جامعه تبعیت کرد و ابزارهای سیاسی هر نظام نیز باید ناظر به هنجارهای همان جامعه باشد، در راستای استفاده از انتخابات در نظام اسلامی باید در آغاز، مبانی آن را بازشناسی و بازخوانی کرده و قرائتی بومی از آن، متناسب با هنجارهای اسلامی ارائه کرد. این تحقیق با تأکید بر رویکرد مقایسه‌ای و تطبیقی، بر اساس روش استظهاری، استدلالی و استنتاجی، مبتنی بر روش اجتهادی، ضمن باور به تمایز میان انتخابات به‏کارگرفته‎شده در نظم مردم‎سالاری دینی، نسبت به انتخابات مورد استفاده در نظم دموکراسی، پس از ارائه گونه‌ای متناسب از انتخابات که دارای ماهیتی متمایز از ماهیت انتخابات در نظم دموکراسی بوده و مبتنی بر مبانی دینی و غایات اسلامی است، تمایز میان این دو رویکرد از انتخابات را از حیث مبنا، کارکرد و ساختار مورد بررسی قرار داده است.

https://aeinehokmrani.iict.ac.ir/article_254584_3de9060200953f0d8bf4ce406af5c700.pdf

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 1 1 2022 08 23 تبیین مقایسه‌ای حکمرانی مُدرن با حکمرانی حِکمی در سه ساحت مبانی، اصول و اهداف 254589 10.22034/ah.2022.254589 FA عبدالحسین خسروپناه استاد، گروه فلسفه، پژوهشکده حکمت و دین پژوهی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران 0000-0001-6202-7776 میثم بهارلو دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی دانشگاه امام صادق(ع) Journal Article 2022 02 21 مفهوم حکمرانی به معنای عام عبارت است از فرایند نظام‌مند خط مشی‌گذاری و تنظیم‎گری (قانون‏نگاری و ساختارسازی) جهت کنترل، هدایت و راهبری جوامع. با این حال بین حکمرانی مدرن نئولیبرالیستی با حکمرانی حِکمی در سه ساحت مبانی، اصول و اهداف تفاوت بسیاری است که برای مقایسه آن، از روش توصیفی-نقدی با فن تحقیق اسنادی استفاده شده است. مبانی حکمرانی مدرن ریشه در اومانیسم، سوبژکتیویسم، سکولاریسم و پسامبناگرایی دارد و به تبع آن، دارای اصولی همچون اصالت فرد، اصالت آزادی، اصالت حق و اصالت مالکیت خصوصی است. با این حال به دلیل آموزه «تقدم حقّ بر خیر» ایمانوئل کانت در حوزه اهداف به خیر یا سعادت خاص توجّه ندارد و به هدایت شبکه بازی‏گران در تعامل با یکدیگر بسنده می‌کند. در مقابل، حکمرانی حِکمی با طرح مبانی توحیدی و رئالیسم پنجره‌ای-شبکه‌ای ضمن طرد نسبی‎گرایی، غایات خاصی را از جمله حفظ دین، حفظ عقل، حفظ نسل، حفظ نفس و حفظ مال در راستای مقاصد حکمت یعنی عقلانیت، معنویت و عدالت مشخص می‌کند و درنهایت 23 اصل را به عنوان اصول حکمرانی حِکمی ترسیم می‎کند.

https://aeinehokmrani.iict.ac.ir/article_254589_6ad1f3c89681f850c9465a41dbdebb24.pdf

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 1 1 2022 08 23 تحلیل و تبیین مفهوم، مبانی و ساختار دانشی حکمرانی متعالی و تعالی‌بخش 254590 10.22034/ah.2022.254590 FA حسین رمضانی عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه ا سلامی Journal Article 2022 03 06 مقالۀ حاضر در صدد است صورت‌بندی مفهومی «حکمرانی متعالی و تعالی‌بخش» و ساختار دانشی مبانی و اصول آن را در چارچوب دلالت معرفتی بن‌مایه‌های عقیدتی و ایمانی اسلامی و مبانی فلسفی برآمده از منظومۀ حِکمی حکمت متعالیه تبیین و تحلیل نماید. بر اساس این، پرسش اساسی این مقاله آن است که حکمرانی متعالی و تعالی‌بخش چیست و ساختار دانشی مبانی و اصولی که مبیِّن صورت‎بندی مفهومی حکمرانی اسلامی در قالب «حکمرانی متعالی و تعالی‌بخش» هستند، کدام است؟ این منظور با استفاده از روش تحلیل زبانی اصطلاح «حکمرانی» در لغت و کاربردهای تخصصی و همچنین با اتخاذ روش استنباط از معارف دینی بر پایۀ بررسی بن‌مایه‌های عقیدتی و ایمانی اسلامی و نیز تحلیل عقلی و تبیین مبانی فلسفی حکمرانی در چارچوب منظومۀ نظری حکمت متعالیه پیگیری شده است. * استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی (h.ramezani@chmail.ir).

https://aeinehokmrani.iict.ac.ir/article_254590_a4e7e32c5cf613041635db4e88528d15.pdf

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 1 1 2022 08 23 کارویژه‌های اخلاق در حکمرانی سیاسی اسلامی 254594 10.22034/ah.2022.254594 FA سیدکاظم سیدباقری عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی محمد نظری هیات علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی زابل Journal Article 2022 03 19 تاریخ دریافت: 28/12/1400 تاریخ تأیید: 1/3/1401 حکمرانی سیاسی در اندیشه سیاسی اسلام یکی از بنیادی‌ترین مباحث در تأمین ارزش‏ها و حقوق شهروندان در جامعه است که در چند دهة گذشته، به‏ویژه با تشکیل نظام جمهوری اسلامی ایران، از اهمیتی بیشتر برخوردار شده است. ویژگی این حکمرانی آن است که از نگره‌ای جامع ساحت‌های مادی و معنوی، به تحلیل امور می‌پردازد و از الگوهای رایج در دنیای معاصر متفاوت است. یکی از اصولی که نقش اساسی در این حکمرانی دارد و آن را از الگوهای رقیب، متمایز می‌کند، حضور اخلاق در فرایند اعمال قدرت است که دارای کارکردهای گوناگونی می‌باشد. این قرائت از اخلاق، خدامحور و سپس انسان‏محور است. با توجه به اهمیت این مسئله و ضرورت تحلیل مسائل پیرامونی آن، نوشته پیش رو به کارکردهای اخلاق در حکمرانی سیاسی اسلامی می‌پردازد و در فرضیه بر این امر تأکید دارد که کارکردهای اخلاق در حکمرانی را می‌توان در سه عرصه فردی، اجتماعی و ساختاری رصد کرد که در اموری چون ایجاد بسترهای لازم برای حفظ کرامت شهروندان، حکمرانی پرهیزکارانه، فروتنی در مقابل مردم، پاک‏سازی جامعه از رذایل اخلاقی، گسترش فرهنگ نظارت همگانی، جلوگیری از طراحی نظام خودکامه و کمک به ایجاد ساختار عدالت محور جلوه می‌یابد. مهم در این میان آن است که بتوان ساختاری را در جامعه اسلامی طراحی کرد تا فرایند امور به سوی فراگیری اخلاق در حکمرانی هدایت شود؛ ساختاری که در آن، شهروندان احساس آزادی، آرامش و امنیت کنند و در پرتو اخلاق به حقوق خویش دست یابند. این دشواره از منظر منابع اخلاق سیاسی اسلام با بهره از روش اجتهادی خوانش متون و توصیفی-تحلیلی به انجام رسیده است.

https://aeinehokmrani.iict.ac.ir/article_254594_3c9d78c3b5f27cd692a9d46c297b28fc.pdf

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 1 1 2022 08 23 تأملی بر نسبت میان حکمرانی و بی‌ثباتی سیاسی خشونت‌محور 254595 10.22034/ah.2022.254595 FA راضیه مهرابی کوشکی عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات فناوری سیدمحمدتقی آل غفور عضو هیات علمی دانشگاه باقر‌العلوم Journal Article 2022 02 01 این مقاله تلاش دارد تأثیر حکمرانی بر ثبات سیاسی با محوریت خشونت سیاسی را مطالعه و از منظر جامعه‌شناسی سیاسی تبیین کند. فهم این رابطه از وجه ایجابی آن تا حدی شفاف شده است که افزایش کارایی و قابلیت‎های سیستم سیاسی در حل مشکلات و پاسخ‏گویی به تقاضاها و بازخورد موفقیت‎آمیز عملکرد آن می‌تواند به ثبات سیاسی منتهی شود؛ اما وجه سلبی آن یعنی ضعف حکمرانی بر بی‎ثباتی سیاسی و تشدید خشونت سیاسی چندان شفاف نیست و پیچ و ‎خم‎های این معادله نیازمند بررسی و دقت نظری است. با این توضیح و با استفاده از نظریات و دیدگاه‌های موجود که مستقیم و غیر مستقیم مقوم‎های بی‎ثباتی سیاسی را تبیین می‌کند و نیز نظریاتی که پیامدهای کیفیت حکمرانی را بر بی‎ثبات سیاسی می‌سنجد، تلاش می‌شود به این پرسش پاسخ داده شود که ضعف حکمرانی از طریق چه مکانیسم‎هایی بر بی‌ثباتی سیاسی به‌ویژه خشونت سیاسی اثر می‌گذارد و تجربه جمهوری اسلامی ایران در این خصوص چگونه آن را تأیید یا تکمیل می‌نماید؟ جهت رسیدن به پاسخ و یافتن مدل تحلیلی، این نوشتار، به شیوه استقرایی نظریات، دیدگاه‎های موجود و تجربه جمهوری اسلامی ایران را بررسی نموده، با استخراج عوامل اثرگذار بر این فرایند می‌کوشد مکانیسم و فرایند تأثیر حکمرانی ضعیف بر بی‌ثباتی سیاسی به‌ویژه خشونت سیاسی را بازنمایی کند. نتایج این بررسی نشان داد سه دسته عوامل در فرایند اثر حکمرانی بر بی‌ثباتی سیاسی ناشی از خشونت سیاسی حضور دارند: نخست عوامل ذهنی همچون بی‎اعتمادی سیاسی و احساس محرومیت نسبی؛ دوم بستر اجتماعی و فرهنگی کنش‎های بی‎ثبات‏کننده و سوم عوامل مداخله‎گر و تشدیدکننده؛ چون حوادث سیاسی ناگوار که در کنار فضاسازی رسانه و شبکه‎های اجتماعی مسیر ‎بی ثباتی سیاسی را سرعت می‌بخشد و در بسیج کنش‌های خشونت‌بار جمعی نقش دارد.

https://aeinehokmrani.iict.ac.ir/article_254595_ae7badbeff01ff07b7d78e31d315b42a.pdf

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 1 1 2022 08 23 کشاکش نظم و عدالت در الگوی حکمرانی مطلوب جمهوری اسلامی 254596 10.22034/ah.2022.254596 FA احمد بیگلری عضو هیات علمی دانشکدة علوم اداری و اقتصادی دانشگاه اراک Journal Article 2022 02 18 اکنون با گذشت بیش از دو دهه از سده یست‌ویکم کماکان جدال ایدئولوژی‌های جدید بر سر نظام سیاسی و جایگاه حکومت در آن ادامه دارد؛ چراکه هنوز هیچ یک از نظام‌های سیاسی موجود نتوانسته‌اند آرمان‌ها و غایات بشری در عرصه جامعه سیاسی را عینیت بخشند. در همین راستا، امروزه حکومت در حال ازدست‌دادن جایگاه خود به عنوان محور اصلی جامعه سیاسی است. در سده بیستم، تنش‌هایی طولانی میان تمرکزگرایی و تمرکززدایی، اغلب در جوامع غربی وجود داشته و گذار از پارادایم «حکومت» به پارادایم «حکمرانی» را به‌خصوص در دهه‌های پایانی سبب شده است. در ‌این خصوص گذار از مدیریت بوروکراتیک به مدیریت غیر متمرکز و شکل‌گیری شبکه‌های سیاست‌گذاری در کشورهای مختلف را در اندازه‌های متفاوت می‌توان مشاهده کرد. در ایران تکوین دولت مدرن از همان ابتدا بر اساس مدلی تمرکزگرایانه استوار بوده است. با انقلاب اسلامی ایران و تشکیل جمهوری اسلامی به عنوان نظام سیاسی مطلوب، حرکت به سوی تمرکززدایی در سیاست‌گذاری در برخی عرصه‌های غیر حاکمیتی تا حدودی دنبال شده است. با این همه، دغدغه‌های امنیتی –به معنای عام- و اختلال‏های عملکردی در حوزه توزیع، همواره مشکلاتی را در حوزه عملی و نظری به دنبال داشته که مانع از شکل‌گیری یک حکمرانی مطلوب بوده است. نوشتار حاضر می‌کوشد با بهره‌گیری از رویکردی تبیینی‌ـ ‌تاریخی مختصات حکمرانی محقق در‌ جمهوری اسلامی ایران را بررسی نماید. به نظر می‌رسد این الگو به دنبال تغییر مجدد حکمرانی از پارادایم «نظم و امنیت» به پارادایم «عدل و قسط» است.

https://aeinehokmrani.iict.ac.ir/article_254596_e64fb1f2918c45aed9ed186d36bd25e5.pdf