پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 4 7 2026 06 22 From Command Governance to Behavioral Governanc: Transition Strategies in Cyberspace Governance of the Islamic Republic of Iran از حکمرانی دستوری تا حکمرانی رفتاری؛ راهبردهای گذار در حکمرانی فضای مجازی جمهوری اسلامی ایران 738619 10.22034/ah.2026.2086390.1106 FA علی رضائیان استاد گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی(ره)، تهران، جمهوری اسلامی ایران. 0000-0002-0563-389X سعید فتحعلی دانشجوی دکتری رشته مدیریت دولتی، گروه رفتارسازمانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، جمهوری اسلامی ایران. 0009-0006-5657-7900 سیدمحسن بنی هاشمی استادیار گروه مدیریت فرهنگی و رسانه، دانشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه بین المللی سوره، تهران، جمهوری اسلامی ایران. 0009-0000-7945-4854 Journal Article 2026 02 23 The rapid evolution of communication technologies, the growing complexity of the digital ecosystem, and the social and generational shifts among users have made it increasingly necessary to reconsider state intervention and regulation in cyberspace. This study seeks to explain the strategies for transitioning from command-and-control governance to behavioral governance in the cyberspace of the Islamic Republic of Iran and to propose an indigenous model for improving the effectiveness, legitimacy, and sustainability of governance in this field. The central question is what strategies and mechanisms can enable such a transition in a context where direct control, restriction, and coercive intervention are becoming less effective, and on which institutional and cultural foundations this transition can be built in Iran.<br><br><br><br>This research adopts a qualitative approach using Strauss and Corbin’s grounded theory methodology. Data were collected through 28 in-depth semi-structured interviews with policymakers, managers, and cyberspace experts and analyzed through open, axial, and selective coding.<br><br><br><br>The findings show that the declining effectiveness of command-and-control governance is linked to factors such as generational change, the inevitability of emerging technologies, the rising costs of monitoring and control, and the reduced capacity of coercive interventions. In contrast, strategies such as choice architecture, behavioral nudges, algorithmic regulation, stronger platform accountability, and self-regulatory mechanisms offer significant potential to enhance governance effectiveness. The study concludes that behavioral governance does not negate state authority; rather, it redefines its exercise in ways that reduce social costs, strengthen stakeholder cooperation, improve policy efficiency, and foster more sustainable user compliance in cyberspace. تحول شتابان فناوری‌های ارتباطی، پیچیده‌تر شدن زیست‌بوم دیجیتال و تغییرات اجتماعی و نسلیِ کاربران، ضرورت بازاندیشی در شیوه‌های مداخله و تنظیم‌گری دولت در فضای مجازی را بیش از پیش آشکار ساخته است. این پژوهش با هدف تبیین راهبردهای گذار از حکمرانی دستوری به حکمرانی رفتاری در فضای مجازی جمهوری اسلامی ایران و ارائه الگویی بومی برای ارتقای کارآمدی، مشروعیت و پایداری حکمرانی در این حوزه انجام شده است. بر این اساس، مسئله اصلی پژوهش آن است که در شرایط کاهش اثربخشی الگوهای مبتنی بر کنترل مستقیم، انسداد و مداخله سخت، چه راهبردها و سازوکارهایی می‌تواند زمینه گذار به حکمرانی رفتاری را فراهم سازد و این گذار در بستر نهادی و فرهنگی ایران بر چه مؤلفه‌هایی استوار است.<br><br>پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با بهره‌گیری از روش نظریه داده‌بنیاد اشتراوس و کوربین انجام شده است. داده‌ها از طریق ۲۸ مصاحبه عمیق نیمه‌ساخت‌یافته با سیاست‌گذاران، مدیران و متخصصان حوزه فضای مجازی گردآوری و سپس در فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده‌اند تا ابعاد، شرایط و پیامدهای الگوی مطلوب حکمرانی رفتاری استخراج شود.<br><br>یافته‌ها نشان می‌دهد کاهش کارآمدی حکمرانی دستوری تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل علّی و زمینه‌ای، از جمله تحولات نسلی، گریزناپذیری فناوری‌های نوین، افزایش هزینه‌های نظارت و کنترل، و محدود شدن ظرفیت مداخلات سخت شکل گرفته است. در مقابل، راهبردهایی چون طراحی معماری انتخاب، بهره‌گیری از تلنگرهای رفتاری، تنظیم‌گری الگوریتمی، تقویت مسئولیت‌پذیری پلتفرم‌ها و توسعه سازوکارهای خودتنظیمی، ظرفیت بالایی برای افزایش اثربخشی حکمرانی دارند. در نتیجه، حکمرانی رفتاری نه به معنای نفی اقتدار حاکمیتی، بلکه به منزله بازتعریف شیوه اعمال آن در راستای کاهش هزینه‌های اجتماعی، افزایش همکاری ذی‌نفعان و ارتقای کارایی سیاست‌گذاری و همچنین پایداری کاربران در تبعیت از سیاست‌ها در فضای مجازی است.