پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 مقالات آماده انتشار 2026 05 22 Reflection on the principles of governance and its consequences for the Islamic system from the perspective of Nahjul-Balagha تامل در اصول حکمرانی وپیامدهای آن برای نظام اسلامی از منظر نهج البلاغه 735916 10.22034/ah.2026.2079204.1092 FA روح الله صاحبی دانشگاه ادیان و مذاهب قم 0009-0009-3584-272X باقر طالبی دارابی دانشگاه ادیان ومذاهب قم 0009-0002-9044-6024 الله کرم کرمی پور دانشگاه بین‌المللی ادیان و مذاهب 0009-0006-2568-3380 Journal Article 2025 12 01 Abstract<br /> <br /> In Islamic thought, religion, as a comprehensive program for life, plays a fundamental role in organizing governance. This study, taking Nahj al-Balagha as the principal source of the political–theological teachings of Imam Ali (peace be upon him), seeks to answer the central question: What are the fundamental principles of religious governance in Nahj al-Balagha, and what implications do they have for the Islamic political system?<br /> <br /> The research hypothesis is based on the proposition that the foundations of governance in the intellectual framework of Imam Ali (peace be upon him) are not limited merely to ritual rulings; rather, they are shaped by rationality, justice, and ethics, and their implementation leads to sustainable legitimacy and effectiveness of the religious system. This study employs a descriptive-analytical method. The findings indicate that the most important principles of religious governance from the perspective of Imam Ali include serious attention to the public treasury (Bayt al-Mal) and its proper expenditure, enjoining good and forbidding evil, unity and solidarity, and transparency. These principles, rooted in the monotheistic worldview of Nahj al-Balagha, have tangible implications for the Islamic political system, the most significant of which are the realization of social justice, rejection of autocracy, commitment to the rights of the people, establishment and promotion of religious teachings, and accountability of the ruler to the people.<br /> <br /> Therefore, from the perspective of Nahj al-Balagha, the presence of religion in governance not only enhances its divine legitimacy but also provides a rational and humane framework for securing the worldly and otherworldly well-being of citizens. چکیده<br /> در اندیشه اسلامی، دین به عنوان برنامه جامع زندگی، نقشی بنیادین در ساماندهی حکومت دارد. این پژوهش با مبنا قرار دادن نهج البلاغه به عنوان مهمترین منبع آموزههای سیاسی-الهی امام علی ، در پی پاسخ به این پرسش اصلی است که اصول بنیادین حکمرانی دینی در نهج البلاغه چیست وکاربرد آنها چه پیامدهایی برای نظام سیاسی اسلامی به همراه دارد؟» فرضیه پژوهش بر این گزاره استوار است که مبانی حکمرانی در منظومه فکری امام علی صرفاً به احکام عبادی محدود نمی شود، بلکه مبتنی بر عقلانیت، عدالت و اخلاق شکل گرفته و پیاده سازی آنها به مشروعیت پایدار و کارآمدی نظام دینی منجر می گردد. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و یافته ها نشان می دهد که مهمترین اصول حکمرانی دینی از دیدگاه امام علی عبارتند از توجه جدی به‌ بیت‌المال‌ و چگونگی مصرف‌ آن،‌ امر به معروف و نهی از منکر، وحدت‌ و همدلی و شفافیت؛ این اصول که ریشه در جهان‌بینی توحیدی نهج البلاغه دارند، پیامدهای ملموسی برای نظام سیاسی اسلامی در پی دارند که مهمترین آنها عبارت است از تحقق عدالت اجتماعی، نفی خودکامگی و التزام به حقوق مردم، اقامه و برپایی آموزه های دینی و پاسخگویی حکمران به مردم. بنابراین، از منظر نهج البلاغه، حضور دین در حکمرانی نه تنها به مشروعیت الهی آن می‌افزاید، بلکه چارچوبی عقلانی و انسانی برای تأمین سعادت دنیوی و اخروی شهروندان ترسیم می کند.