پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 4 7 2026 06 22 Analysis of the Three Aspects of Civilizational Mysticism in Imam Khomeini's Intellectual System: From the Theory of pantheism of Social to the Model of Mystical Governance تحلیل ساحت‌های عرفان تمدنی در منظومه فکری امام خمینی(ره) از نظریه وحدت وجود اجتماعی تا الگوی حکمرانی عرفانی 735217 10.22034/ah.2026.2080890.1097 FA محمدجواد رودگر کوه پر استاد گروه عرفان و معنویت، پژوهشکده حکمت و دین پژوهی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، جمهوری اسلامی ایران 0000-0003-3200-7509 سارا ابراهیمی لاله دانشجوی دکتری گروه عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی(ره)، دانشکده ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، جمهوری اسلامی ایران 0009-0004-4417-4157 امیر جوان آراسته استادیار گروه تصوف و عرفان اسلامی، دانشکده ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، جمهوری اسلامی ایران 0000-0002-5994-8547 Journal Article 2025 12 14 The article systematically examines the components of civilizational mysticism in the intellectual system of Imam Khomeini (RA) using an analytical-descriptive approach. In the current situation where the Islamic world is facing identity and civilizational challenges, rereading the Imam's thoughts as the architect of a new Islamic civilization is considered a research necessity. This study, focusing on the analysis of the Four Journeys, especially the third journey (Sir Man al-Haqq ila al-Khalq bi-Haqq) and the fourth journey (Sir fi al-Khalq bi-Haqq), seeks to answer the fundamental question of how to establish a link between mystical conduct and social responsibilities in the process of civilization-building. The findings of the article, which were formulated using a descriptive analytical method, indicate that civilizational mysticism in the Imam's thought has a three-dimensional dimension: in the cognitive field, centered on the concept of "unity of social existence"; in the educational field, emphasizing "political responsibility" as a manifestation of the third journey; And in the operational field, with the characteristics of "mystical governance", "popularization of mysticism" and "social jihad" that have been manifested in the fourth journey. Thus, the most important achievement of this research is the design of an "integrated model of civilizational mysticism governance" at five levels that include philosophical, behavioral, jurisprudential, managerial and civilizational levels. On the one hand, this model responds to the theoretical needs of the field of Islamic humanities and, on the other hand, has the ability to be transformed into practical programs in the cultural and social fields. مقاله با رویکردی تحلیلی-توصیفی به بررسی نظام‌مند مؤلفه‌های عرفان تمدنی در منظومه فکری امام خمینی(ره) می‌پردازد. در شرایط کنونی که جهان اسلام با چالش‌های هویتی و تمدنی مواجه است، بازخوانی اندیشه‌های امام به عنوان معمار تمدن نوین اسلامی از ضرورت‌های پژوهشی محسوب می‌شود. این مطالعه با تمرکز بر تحلیل اسفار اربعه، به ویژه سفر سوم (سیر من الحق الی الخلق بالحق) و سفر چهارم (سیر فی الخلق بالحق)، در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که چگونه می‌توان میان سلوک عرفانی و مسئولیت‌های اجتماعی در فرآیند تمدن‌سازی پیوند برقرار کرد. یافته‌های نوشتار که با روش تحلیلی توصیفی صورتبندی شد، نشانگر آن است که عرفان تمدنی در اندیشه امام دارای ساحت سه‌بعدی است: درساحت شناختی، با محوریت مفهوم "وحدت وجود اجتماعی"؛ درساحت تربیتی، با تأکید بر "مسئولیت‌پذیری سیاسی" به عنوان تجلی سفر سوم؛ و در ساحت عملیاتی، با شاخصه‌های "حکمرانی عرفانی"، "مردمی‌سازی عرفان" و "جهاد اجتماعی" که در سفر چهارم تجلی یافته‌اند. بدین سان مهم‌ترین دستاورد این پژوهش، طراحی "مدل یکپارچه حکمرانی عرفان تمدنی" در پنج سطح است که سطوح فلسفی، سلوکی، فقهی، مدیریتی و تمدنی را دربرمی‌گیرد.این مدل از یک سو پاسخگوی نیازهای نظری حوزه علوم انسانی اسلامی است و از سوی دیگر، قابلیت تبدیل به برنامه‌های عملی در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی را داراست.