پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 3 6 2025 12 22 A Critical and Comparative Reading of Interactive State–Nation Governance in the Islamic Republic of Iran خوانشی انتقادی و تطبیقی از حکمرانی تعاملی دولت _ ملت در نظام جمهوری اسلامی ایران 733322 10.22034/ah.2026.2078561.1089 FA زهرا هادی‌زاده اصفهانی دانشجوی دکتری رشته مدیریت دولتی، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و برنامه ریزی راهبردی، دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام، تهران، جمهوری اسلامی ایران 0009-0008-5419-4425 سید عابد رضایی استادیار گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و برنامه ریزی راهبردی، دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام، تهران، جمهوری اسلامی ایران 0009-0005-4452-1304 Journal Article 2025 08 23 The relationship between the state and the nation constitutes one of the most fundamental pillars of political systems, which in recent decades has encountered serious challenges in the sphere of “effectiveness.” Addressing this issue requires moving beyond unilateral actions and embracing the macro-pattern of interactive governance, an approach that assumes the participation of stakeholders in policymaking and the delivery of public services. However, global models, primarily grounded in the experiences of developed democracies, lack the necessary compatibility when confronted with Iran’s structural and political context. The main objective of this study is to explain the requirements for reforming and implementing interactive governance in the system of the Islamic Republic of Iran through a synthesis of global literature and domestic experiences. Accordingly, the central issue of the study focuses on identifying structural, operational, and consequential solutions for improving the state–nation relationship within the Iranian context. The research methodology is based on a critical review and a comparative study of 50 selected sources (25 domestic and 25 foreign) drawn from the Scopus and Google Scholar databases over the past decade. The findings indicate that improving interactions depends upon the establishment of effective intermediary institutions. The major contributions of the study are explained at three levels: at the structural level, the necessity of restructuring power around revolutionary institutions as “intermediary institutions”; at the operational level, the transition from state-centered administration to indigenous network-based management and supportive governance; and at the consequential level, the strengthening of legitimacy through mutual oversight and the transformation of the citizen into a co-creator. Finally, the study concludes by emphasizing the necessity of designing an indigenous desirable model and developing criteria for evaluating interactive governance. It is suggested that, through utilizing the capacities of benefactors and charitable organizations within a network-based management framework, the transition from directive governance to realistic facilitative governance be accelerated, so that genuine public participation may lead to the enhancement of social capital and political legitimacy. رابطه دولت و ملت از اساسی‌ترین ارکان نظام‌های سیاسی است که در دهه‌های اخیر با چالش‌های جدی در حوزه «کارآمدی» روبه‌رو شده است. حل این مسئله نیازمند عبور از کنش‌های یک‌جانبه و پذیرش کلان‌الگوی حکمرانی تعاملی است؛ رویکردی که مشارکت ذی‌نفعان را در طراحی خط‌مشی‌ها و اجرای خدمات عمومی مفروض می‌دارد. بااین‌حال الگوهای جهانی که بیشتر بر تجربیات دموکراسی‌های توسعه‌یافته تمرکز دارند، در رویارویی با بستر ساختاری و سیاسی ایران، انطباق لازم را ندارند. هدف اصلی این پژوهش، تبیین الزامات اصلاح و به‌کارگیری حکمرانی تعاملی در نظام جمهوری اسلامی ایران از راه ترکیب ادبیات جهانی و تجربیات داخلی است. براین‌اساس مسئله اصلی پژوهش بر شناسایی راهکارهای ساختاری، عملیاتی و پیامدی برای بهبود پیوند دولت ـ ملت در بستر ایران متمرکز است. روش‌شناسی پژوهش بر پایه «مرور انتقادی» و «مطالعه تطبیقی» ۵۰ منبع منتخب (۲۵ منبع داخلی و ۲۵ منبع خارجی) از پایگاه‌های اسکوپوس و گوگل‌اسکالر، در بازه زمانی ۱۰ ساله اخیر است. یافته‌ها نشان می‌دهد که بهبود تعاملات، در گرو ایجاد نهادهای میانجی کارآمد است. دستاوردهای مهم پژوهش در سه سطح تبیین شد: در سطح ساختاری، ضرورت بازآرایی قدرت با محوریت نهادهای انقلابی به‌عنوان «حلقه‌های میانی»؛ در سطح عملیاتی، گذار از تصدی‌گری دولتی به مدیریت شبکه بومی و حمایت‌گری؛ در سطح پیامدی، «تقویت» مشروعیت از راه نظارت متقابل و تبدیل شهروند به «خالق مشترک». درنهایت نتیجه‌گیری پژوهش بر ضرورت طراحی الگوی مطلوب بومی و تدوین ملاک‌های سنجش حکمرانی تعاملی تأکید دارد. پیشنهاد می‌شود بااستفاده‌از ظرفیت خیّرین و سازمان‌های خیریه در قالب مدیریت شبکه‌ای، فرایند انتقال از حکمرانی دستوری به تسهیل‌گری واقع‌گرایانه تسریع شود تا مشارکت واقعی مردم، به ارتقای سرمایه اجتماعی و مشروعیت سیاسی بینجامد.