پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 3 6 2025 12 22 Desirable Governance: An Examination of the Components for Evaluating the Impacts of Law in the Legal System of the Islamic Republic of Iran حکمرانی مطلوب؛ واکاوی مؤلفه‌های ارزیابی تأثیرات قانون در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران 731886 10.22034/ah.2025.2062880.1052 FA جعفر حیدرپور دانشجوی دکتری حقوق عمومی، گروه حقوق عمومی ، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، جمهوری اسلامی ایران 0009-0006-6451-3237 مهدی رجائی استادیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، جمهوری اسلامی ایران 0009-0007-2091-8619 Journal Article 2025 06 06 High-quality, enforceable, and socially accepted laws are among the essential components of rule-based governance, whereas the enactme=nt of non-prioritized, fragmented, and non-enforceable laws constitutes one of the fundamental challenges of governance systems in countries. Law impact assessment, as a tool for addressing this problem, is employed in many countries both ex ante and ex post. The components of law impact assessment vary according to the foundations of governance systems and are designed in accordance with their respective legal structures. The principal question of the present study concerns the components of law impact assessment within the framework of desirable governance in the Islamic Republic of Iran. To arrive at an answer, these components were redesigned from the Constitution, the fundamental source of the country’s governance system, using the thematic analysis method. In this regard, all 177 articles of the Constitution were examined, and 500 initial codes were identified. Through repeated review, the initial codes and concepts were refined into 138 open codes. After refining the basic concepts and categories, the components of Regulatory Impact Assessment were explained in five dimensions: religious, cultural-social, political, economic, and environmental. The findings of the study showed that adherence to Islamic principles, consideration of public interests, and non-contradiction with Islamic rulings are among the religious components. The promotion of Islamic culture and the centrality of the family are among the cultural-social components. Environmental protection and attention to intergenerational justice are among the main environmental components. Safeguarding political freedoms, preserving the unity of the Islamic world, and political participation are among the political components. The rejection of monopoly and economic corruption, attention to the private and cooperative sectors, and the prevention of economic dependence are among the main “economic components.” قوانین باکیفیت، قابل‌اجرا و موردپذیرش، از مؤلفه‌های اساسی حکمرانی قانونمند بوده و تصویب قوانین غیراولویت‌دار، پراکنده و غیرقابل‌اجرا، از چالش‌های اساسی نظام حکمرانی کشورهاست. ارزیابی تأثیرات قانون به‌عنوان ابزاری برای حل این معضل، در بسیاری از کشورها به‌صورت پیشینی و پسینی مورداستفاده قرار می‌گیرد. مؤلفه‌های ارزیابی تأثیرات قانون بر اساس مبانی نظام حکمرانی کشورها متفاوت بوده و فراخور با ساخت حقوقی آنها طراحی می‌شوند. پرسش اصلی پژوهش پیش رو، مؤلفه‌های ارزیابی تأثیرات قانون در نظام حکمرانی مطلوب جمهوری اسلامی ایران است. برای وصول به پاسخ بااستفاده‌از روش تحلیل مضمون، این مؤلفه‌ها از منبع اساسی نظام حکمرانی کشور یعنی قانون اساسی بازطراحی شدند. درهمین‌راستا 177 اصل قانون اساسی موردمطالعه و 500 کد اولیه انجام گرفته، کدها و مفاهیم اولیه با مطالعه چندباره، به 138 مورد کدگذاری بازتبدیل شدند. پس از پالایش مفاهیم پایه و مقولات، مؤلفه‌های ارزیابی تأثیرات قانون، در پنج جنبه (شرعی، فرهنگی ـ اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، محیط‌زیستی) تشریح شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که ابتنای بر موازین اسلام، دربردارنده مصالح عامه و عدم مغایرت با احکام اسلام از «مؤلفه‌های شرعی»، اشاعه فرهنگ اسلامی و محوریت خانواده از «مؤلفه‌های فرهنگی ـ اجتماعی»، حفاظت از محیط‌زیست و توجه به عدالت بین‌نسلی از مؤلفه‌های اصلی «محیط‌زیستی»، حفظ آزادی‌های سیاسی و وحدت جهان اسلام، مشارکت سیاسی از «مؤلفه‌های سیاسی»، نفی انحصار و فساد اقتصادی، توجه به بخش خصوصی و تعاونی و جلوگیری از وابستگی اقتصادی از «مؤلفه‌های اصلی اقتصادی» هستند.