پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 3 6 2025 12 22 The Relationship between Desirable Governance and the Accountability System in Iran نسبت حکمرانی مطلوب با نظام پاسخگویی در ایران 731452 10.22034/ah.2025.2068502.1066 FA علیرضا زهیری استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، جمهوری اسلامی ایران Journal Article 2025 08 10 Desirable governance requires the proper organization of state–citizen relations and its most important dimension is the existence of an efficient system of responsibility and accountability. Despite legal frameworks for the oversight and accountability of officials and governmental institutions regarding their delegated responsibilities, the accountability system in Iran has not demonstrated the necessary effectiveness and faces various obstacles and challenges. The central question is what factors have challenged accountability in Iran and what the optimal solutions for improving the accountability system are. Despite certain critiques of its epistemological foundations, the desirable governance model provides a suitable framework that, through the articulation of structural and functional indicators, offers a better basis for evaluating and improving governance systems. The findings of the study suggest that the challenges of accountability in Iran stem from both structural and functional obstacles within the governance system. These include discursive tensions regarding the scope and authority of political institutions, an imbalance in the level of oversight and accountability among the branches of government, ambiguity in identifying responsible individuals or institutions, the absence of an efficient information system, weaknesses in merit-based governance, the lack of an effective accountability mechanism, the inefficiency of some managers, and the presence of widespread administrative corruption. To overcome these challenges, at least five measures have been proposed: structural reform of the state and enhancement of its capacity and efficiency; increasing the level of political participation and strengthening political institutionalization; adherence to the rule of law; transparency and free flow of information; and, finally, resolving group-based conflicts through consensus-building. These constitute the most essential measures for addressing accountability challenges in Iran. حکمرانی مطلوب، نیازمند به‌سامانی مناسبات دولت و شهروندان است و مهم‌ترین جنبه آن، وجود یک سیستم بهینه مسئولیت‌پذیر و پاسخگو می‌باشد. باوجود قوانین نظارت و پاسخگویی کارگزاران و نهادهای دولتی درقبال مسئولیت‌های واگذارشده به آنان، نظام پاسخگویی در ایران، کارآمدی لازم را نداشته و با موانع و مشکلاتی روبه‌روست. پرسش این است که چه عواملی پاسخگویی در ایران را با چالش روبه‌رو کرده و راهکار بهینه‌سازی نظام پاسخگویی چیست؟ الگوی حکمرانی مطلوب، باوجود برخی انتقادات به زمینه‌های شناختی آن، چهارچوب مناسبی است که از راه بیان شاخص‌های ساختاری و کارکردی، امکان بهتری برای ارزیابی و به‌سامانی نظام‌های حکمرانی به‌دست می‌دهد. دستاوردهای پژوهش، این انگاره را پیش رو قرار می‌دهد که چالش‌های پاسخگویی در ایران، ناشی از موانع و مشکلاتی هم در سطح ساختار و هم کارکردهای نظام حکمرانی ازجمله تعارض گفتمانی درباره حدود و اختیارات نهادهای سیاسی، عدم تعادل در میزان نظارت و پاسخگویی قوای کشور، ابهام در تعیین افراد یا نهاد پاسخگو به همراه نبود سیستم اطلاعات کارآمد، ضعف در حاکمیت شایسته‌سالاری، نبود سیستم کارآمد پاسخگویی، ناکارآمدی برخی مدیران و وجود فساد گسترده اداری است. برای برون‌رفت از این چالش‌ها، دست‌کم پنج اقدام پیشنهاد شده است. اصلاح ساختاری دولت و توانمندسازی و کارایی آن؛ افزایش سطح مشارکت سیاسی و تقویت نهادمندی سیاسی؛ پیروی از حاکمیت قانون؛ شفافیت و جریان آزاد اطلاعات و سرانجام حل تعارض‌های گروهی از راه اجماع، از مهم‌ترین اقدام‌هایی است که برای حل چالش‌های پاسخگویی در ایران ضروری است.