پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 3 6 2025 12 22 Theorizing the Crisis of Partisanship in Iran: A Reinterpretation of the Thought of Martyr Beheshti through the Spragens Model نظریه‌پردازی بحران تحزب در ایران: بازخوانی اندیشه شهید بهشتی با مدل اسپریگنز 729073 10.22034/ah.2025.2064684.1056 FA محمود فلاح استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، جمهوری اسلامی ایران 0009-0009-0693-1061 محمد‌ تقی دشتی دانشیارگروه مطالعات ایران، دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی ، دانشگاه امام باقر علیه السلام، تهران، جمهوری اسلامی ایران 0000-0002-9821-3009 محمد اسماعیلی دانشجوی دکتری مسائل ایران، گروه مطالعات سیاسی، دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام، قم، جمهوری اسلامی ایران 0009-0003-7794-0818 Journal Article 2025 06 03 Partisanship in the Islamic Republic of Iran, despite the Constitution’s explicit recognition of its freedom and the revolutionary experience’s emphasis on the role of collective participation, faces a paradoxical phenomenon. The political reality of the country reflects a chronic crisis characterized by institutional weakness, inefficiency, and the absence of a stable social base for political parties. This issue—namely, why the institution of the political party has failed to become an effective pillar of political development—has led the present study to undertake a systematic reinterpretation of the thought of Martyr Seyyed Mohammad Hosseini Beheshti as one of the principal architects of the political system. To this end, employing a qualitative approach and the method of thematic analysis, the thought of Martyr Beheshti has been formulated within the theoretical framework of Thomas Spragens’s theory of crisis. The findings of the study indicate that, from the perspective of Martyr Beheshti, the causes of the crisis of party politics in Iran are rooted in multidimensional factors such as structural weakness, the persistence of authoritarian tradition, the absence of a participatory political culture, and dependence on power. In contrast, the ideal model of the political party in his thought is an independent, people-based, accountable institution committed to Islamic values, which performs a mediating role between society and the structure of power. The innovation of the present study lies in theorizing the thought of Martyr and presenting an analytical–indigenous model for understanding and resolving the crisis of party politics, a model that can fill the gap existing in previous studies. Finally, this study argues that overcoming this crisis requires structural reforms, a functional redefinition of political parties, and the institutionalization of conscious political participation based on the proposed model. تحزب در جمهوری اسلامی ایران، به‌رغم تصریح قانون اساسی بر آزادی آن و تأکید تجربه انقلاب بر نقش مشارکت جمعی، با یک پدیده متناقض‌نما روبه‌رو است. واقعیت سیاسی کشور، گویای بحرانی مزمن با مشخصه‌هایی چون ضعف نهادی، ناکارآمدی و فقدان پایگاه اجتماعی پایدار برای احزاب است. این مسئله که چرا نهاد حزب نتوانسته به یک رکن کارآمد در توسعه سیاسی بدل شود، پژوهش پیش رو را بر آن داشته تا با هدف ارائه تحلیلی نظام‌مند، به بازخوانی اندیشه شهید بهشتی، به‌عنوان یکی از معماران اصلی نظام بپردازد. برای این منظور، با بهره‌گیری از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، اندیشه ایشان در چهارچوب نظری «بحران» توماس اسپریگنز صورت‌بندی شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از دیدگاه شهید بهشتی، علل بحران تحزب در ایران، ریشه در عواملی چندبعدی همچون ضعف ساختاری، تداوم سنت استبدادی، نبود فرهنگ سیاسی مشارکتی و وابستگی به قدرت دارد. درمقابل الگوی مطلوب حزب در اندیشه او، نهادی است مستقل، مردمی، پاسخگو و متعهد به ارزش‌های اسلامی که نقش واسط میان جامعه و ساختار قدرت را ایفا می‌کند. نوآوری پژوهش پیش رو در نظریه‌مندکردن اندیشه شهید بهشتی و ارائه یک مدل تحلیلی ـ بومی برای فهم و حل بحران تحزب است که می‌تواند خلأ موجود در مطالعات پیشین را پوشش دهد. درنهایت این پِِژوهش استدلال می‌کند که عبور از این بحران، نیازمند اصلاحات ساختاری، بازتعریف کارکردی احزاب و نهادینه‌سازی مشارکت سیاسی آگاهانه بر پایه الگوی ارائه‌شده است.