پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نشریه آیین حکمرانی 2980-7808 3 6 2025 12 22 An Analytical–Critical Approach to the Philosophical Foundations of Hierarchical Governance in Max Weber’s Thought رویکردی تحلیلی ـ انتقادی به مبانی فلسفی حکمرانی سلسه مراتبی در اندیشه ماکس وبر 137 170 726729 10.22034/ah.2025.2056612.1032 FA حسین اسفندیار دانش آموخته دکتری فلسفه اسلامی، گروه حکمت و فلسفه و منطق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، جمهوری اسلامی ایران. 0000-0002-1683-593X حسین بابایی مجرد استادیار، گروه مدیریت اسلامی، پژوهشکده نظام‌های اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، جمهوری اسلامی ایران 0000-0002-5832-1355 Journal Article 2025 03 26 The present study adopts an analytical–critical approach to examine the philosophical foundations of hierarchical governance in the thought of Max Weber. The primary objective of the research is to investigate the ontological, epistemological, axiological and methodological foundations of this model of governance and to critically evaluate them in relation to efficiency, legitimacy, and indigenous contexts. The central question of the study is: What are the philosophical foundations of hierarchical governance, and what critiques can be raised against them? The research method is based on philosophical content analysis, drawing upon the works of Max Weber as well as other classical and contemporary theorists to identify and evaluate the various philosophical dimensions of this model. The findings of the study indicate that, at the ontological level, hierarchical governance is grounded in legal authority, rational–legal order, and the process of social rationalization. At the anthropological level, the emphasis on Protestant ethics and the ethics of individual responsibility gives rise to instrumental rationality and the “iron cage” of bureaucracy. At the epistemological level, this model of governance relies on an objectivist approach, while its methodology is grounded in positivism and causal explanation. Finally, at the axiological level, this model of governance emphasizes procedural justice and the primacy of public interests. The critiques directed at these foundations emerge on two levels: first, intra-paradigmatic critiques, which point to the consequences of instrumental rationality, depersonalization, institutional rigidity, and neglect of substantive justice; and second, extra-paradigmatic critiques, particularly from the perspective of Islamic governance, which regard the secular, anthropocentric, and value-neutral nature of these foundations as incompatible with the ethical, spiritual, and sacred ends of religious societies. The conclusion of the study indicates that although bureaucracy, as a rational mode of governing modern societies, has succeeded in ensuring administrative efficiency and institutional order, it has failed to realize ultimate justice, social responsibility, and human dignity due to its reduction of human beings and society to calculable and controllable units. Accordingly, the study suggests that designing alternative models of governance through the integration of bureaucratic efficiency with indigenous ethical, cultural, and spiritual values is an unavoidable necessity for overcoming the limitations of this paradigm and responding to the needs of contemporary societies. <span lang="AR-SA">پژوهش پیش رو با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی به بررسی مبانی فلسفی حکمرانی سلسله‌مراتبی در اندیشه ماکس وبر پرداخته است. هدف اصلی پژوهش، واکاوی مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، ارزش‌شناختی و روش‌شناختی این مدل حکمرانی و نقد آنها در نسبت با کارآمدی، مشروعیت و بسترهای بومی است. مسأله محوری پژوهش، آن است که مبانی فلسفی حکمرانی سلسله‌مراتبی چیست و چه نقدهایی بر آن وارد است. روش پژوهش، بر پایه تحلیل محتوای فلسفی است که بااتکابر آثار وبر و دیگر نظریه‌پردازان کلاسیک و معاصر، جنبه‌های مختلف فلسفی این مدل را شناسایی و ارزیابی کرده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در جنبه هستی‌شناختی، حکمرانی سلسله ‌مراتبی بر سیادت قانونی، نظم حقوقی ـ عقلانی و فرایند جامعه‌ای‌شدن مبتنی است. در سطح انسان‌شناختی، تأکید بر اخلاق پروتستانی و اخلاق مسئولیت فردی، زمینه‌ساز ظهور عقلانیت ابزاری و «قفس آهنین» بوروکراسی می‌شود. در جنبه معرفت‌شناختی، این حکمرانی متکی بر رویکرد عینیت‌گرا و روش‌شناسی آن مبتنی بر پوزیتیویسم و تبیین علّی است. درنهایت در جنبه ارزش‌شناسی، این حکمرانی بر عدالت رویه‌ای و تقدم مصالح عمومی تأکید دارد. نقدهای وارد بر این مبانی در دو لایه آشکار می‌شوند: نخست نقدهای درون‌پارادایمی، که به پیامدهای عقلانیت ابزاری، شخصیت‌زدایی، جمود نهادی و غفلت از عدالت محتوایی اشاره دارند؛ دوم نقدهای فراپارادیمی، به‌ویژه از دیدگاه حکمرانی اسلامی، که ماهیت سکولار، انسان‌محور و ارزش‌گریز این مبانی را ناسازگار با اصول اخلاقی، معنوی و غایات قدسی جوامع دینی می‌داند. نتیجه‌گیری پژوهش، بیانگر آن است که هرچند بوروکراسی به‌مثابه یک شیوه عقلانی اداره جوامع مدرن، توانسته کارآمدی اداری و نظم نهادی را تضمین کند، اما به‌سبب تقلیل انسان و اجتماع به واحدهای قابل محاسبه و کنترل، از تحقق عدالت غایی، مسئولیت اجتماعی و کرامت انسانی بازمانده است. براین‌اساس پژوهش پیشنهاد می‌کند طراحی مدل‌های بدیل حکمرانی با تلفیق کارآمدی بوروکراتیک و ارزش‌های اخلاقی، فرهنگی و معنوی بومی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای گذر از محدودیت‌های این پارادایم و پاسخگویی به نیازهای جوامع معاصر است.</span> https://aeinehokmrani.iict.ac.ir/article_726729_58f0567d3fb6aaefb93d03cca5ec0f67.pdf